శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
ఏకాదశోత్తర శతతమ సర్గము
వసిష్ఠస్తు తదా రామముక్త్వా రాజపురోహితః |
అబ్రవీద్ధర్మసంయుక్తం పునరేవాపరం వచః || ౧
పురుషస్యేహ జాతస్య భవన్తి గురవస్త్రయః |
ఆచార్యశ్చైవ కాకుత్స్థ పితా మాతా చ రాఘవ || ౨
పితా హ్యేవం జనయతి పురుషం పురుషర్షభ |
ప్రజ్ఞాం దదాతి చాచార్యస్తస్మాత్స గురురుచ్యతే || ౩
సోహం తే పితురాచార్యస్తవ చైవ పరన్తప |
మమ త్వం వచనం కుర్వన్నాతివర్తేస్సతాం గతిమ్ || ౪
ఇమా హి తే పరిషద శ్శ్రేణయశ్చ ద్విజాస్తథా |
ఏషు తాత చరన్ధర్మం నాతివర్తే స్సతాం గతిమ్ || ౫
వృద్ధాయా ధర్మశీలాయా మాతుర్నార్హస్యవర్తితుమ్ |
అస్యాస్తు వచనం కుర్వన్నాతివర్తేస్సతాం గతిమ్ || ౬
భరతస్య వచః కుర్వన్యాచమానస్య రాఘవ! |
ఆత్మానం నాతివర్తేస్త్వం సత్యధర్మపరాక్రమ! || ౭
ఏవం మధురముక్తస్సన్ గురుణా రాఘవస్స్వయమ్ |
ప్రత్యువాచ సమాసీనం వసిష్ఠం పురుషర్షభః || ౮
యన్మాతాపితరౌ వృత్తం తనయే కురుతస్సదా |
న సుప్రతికరం తత్తు మాత్రా పిత్రా చ యత్కృతమ్ || ౯
యథాశక్తి ప్రదానేన స్వాపనోచ్ఛాదనేన చ |
నిత్యం చ ప్రియవాదేన తథా సంవర్ధనేన చ || ౧౦
స హి రాజా జనయితా పితా దశరథో మమ |
ఆజ్ఞాతం యన్మయా తస్య న తన్మిథ్యా భవిష్యతి || ౧౧
ఏవముక్తుస్తు రామేణ భరతః ప్రత్యనన్తరమ్ |
ఉవాచ పరమోదారస్సూతం పరమదుర్మనాః || ౧౨
ఇహ మే స్థణ్డిలే శీఘ్రం కుశానాస్తర సారథే |
ఆర్యం ప్రత్యుపవేక్ష్యామి యావన్మే న ప్రసీదతి || ౧౩
అనాహారో నిరాలోకో ధనహీనో యథా ద్విజః |
శేష్యే పురస్తాచ్ఛాలాయా యావన్న ప్రతియాస్యతి || ౧౪
స తు రామమవేక్షన్తం సుమన్త్రం పేక్ష్య దుర్మనాః |
కుశోత్తరముపస్థాప్య భూమావేవాస్తరత్స్వయమ్ || ౧౫
తమువాచ మహాతేజా రామో రాజర్షిసత్తమః |
కిం మాం భరత కుర్వాణం తాత ప్రత్యుపవేక్ష్యసి || ౧౬
బ్రాహ్మణో హ్యేకపార్శ్వేన నరాన్రోద్ధుమిహార్హతి |
న తు మూర్ధాభిషిక్తానాం విధిః ప్రత్యుపవేశనే || ౧౭
ఉత్తిష్ఠ నరశార్దూల హిత్వైతద్దారుణం వ్రతమ్ |
పురవర్యామితః క్షిప్రమయోధ్యాం యాహి రాఘవ || ౧౮
ఆసీనస్త్వేవ భరతః పౌరజానపదం జనమ్ |
ఉవాచ సర్వతః ప్రేక్ష్య కిమార్యం నానుశాసథ || ౧౯
తే తమూచుర్మహాత్మానం పౌరజానపదా జనాః |
కాకుత్స్థమభిజానీయస్సమ్యగ్వదతి రాఘవః || ౨౦
ఏషోపి హి మహాభాగః పితుర్వచసి తిష్ఠతి |
అత ఏవ న శక్తాః స్మో వ్యావర్తయితుమఞ్జసా || ౨౧
తేషామాజ్ఞాయ వచనం రామో వచనమబ్రవీత్ |
ఏవం నిబోధ వచనం సుహృదాం ధర్మచక్షుషామ్ || ౨౨
ఏతచ్చైవోభయం శ్రుత్వా సమ్యక్సమ్పశ్య రాఘవ |
ఉత్తిష్ఠ త్వం మహాబాహో మాం చ స్పృశ తథోదకమ్ || ౨౩
అథోత్థాయ జలంస్పృష్ట్వా భరతో వాక్యమబ్రవీత్ |
శ్రుణ్వన్తు మే పరిషదో మన్త్రిణ శ్శ్రేణయస్తథా || ౨౪
న యాచే పితరం రాజ్యం నానుశాసామి మాతరమ్ |
ఆర్యం పరమధర్మజ్ఞం నానుజానామి రాఘవమ్ || ౨౫
యదిత్వవశ్యం వస్తవ్యం కర్తవ్యం చ పితుర్వచః |
అహమేవ నివత్స్యామి చతుర్దశ సమా వనే || ౨౬
ధర్మాత్మా తస్య తథ్యేన భ్రాతుర్వాక్యేన విస్మితః |
ఉవాచ రామ స్సమ్ప్రేక్ష్య పౌరజానపదం జనమ్ || ౨౭
విక్రీతమాహితం క్రీతం యత్పిత్రా జీవతా మమ |
న తల్లోపయితుం శక్యం మయా వా భరతేన వా || ౨౮
ఉపధిర్న మయా కార్యొ వనవాసే జుగుప్సితః |
యుక్తముక్తం చ కైకేయ్యా పిత్రా మే సుకృతం కృతమ్ || ౨౯
జానామి భరతం క్షాన్తం గురుసత్కారకారిణమ్ |
సర్వమేవాత్ర కల్యాణం సత్యసన్ధే మహాత్మని || ౩౦
అనేన ధర్మశీలేన వనాత్ప్రత్యాగతః పునః |
భ్రాత్రా సహ భవిష్యామి పృథివ్యాః పతిరుత్తమః || ౩౧
వృతో హి రాజా కైకేయ్యా మయా తద్వచనం కృతమ్ |
అనృతాన్మోచయానేన పితరం తం మహీపతిమ్ || ౩౨
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకాదశోత్తరశతతమస్సర్గః