శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
అష్టాదశోత్తర శతతమ సర్గము
సాత్వేవముక్తా వైదేహీ అనసూయానసూయయా |
ప్రతిపూజ్య వచో మన్దం ప్రవక్తుముపచక్రమే || ౧
నైతదాశ్చర్యమార్యాయా యన్మాం త్వమభిభాషసే |
విదితన్తు మమాప్యేతద్యథా నార్యాః పతిర్గురుః || ౨
యద్యప్యేష భవేద్భర్తా మమార్యే వృత్తవర్జితః |
అద్వైధముపచర్తవ్యస్తథాప్యేష మయా భవేత్ || ౩
కిం పునర్యో గుణశ్లాఘ్య స్సానుక్రోశో జితేన్ద్రియః |
స్థిరానురాగో ధర్మాత్మా మాతృవత్పితృవత్ప్రియః || ౪
యాం వృత్తిం వర్తతే రామః కౌసల్యాయాం మహాబలః |
తామేవ నృపనారీణామన్యాసామపి వర్తతే || ౫
సకృద్దృష్టాస్వపి స్త్రిషు నృపేణ నృపవత్సలః |
మాతృవద్వర్తతే వీరో మానముత్సృజ్య ధర్మవిత్ || ౬
ఆగచ్ఛన్త్యాశ్చ విజనం వనమేవం భయావహమ్ |
సమాహితం మే శ్వశ్ర్వా చ హృదయే తద్ధృతం మహత్ || ౭
పాణిప్రదానకాలే చ యత్పురాత్వగ్ని సన్నిధౌ |
అనుశిష్టా జనన్యాస్మి వాక్యం తదపి మే ధృతమ్ || ౮
నవీకృతం తు తత్సర్వం వాక్యైస్తే ధర్మచారిణి |
పతిశుశ్రూషణాన్నార్యాస్తపో నాన్యద్విధీయతే || ౯
సావిత్రీ పతిశుశ్రూషాం కృత్వా స్వర్గే మహీయతే |
తథావృత్తిశ్చ యాతా త్వం పతిశుశ్రూషయా దివమ్ || ౧౦
వరిష్ఠా సర్వనారీణామేషా చ దివి దేవతా |
రోహిణీ న వినాచన్ద్రం ముహూర్తమపి దృశ్యతే || ౧౧
ఏవంవిధాశ్చ ప్రవరాః స్త్రియో భర్తృదృఢవ్రతాః |
దేవలోకే మహీయన్తే పుణ్యేన స్వేన కర్మణా || ౧౨
తతోనసూయా సంహృష్టా శ్రుత్వోక్తం సీతయా వచః |
శిరస్యాఘ్రాయ చోవాచ మైథిలీం హర్షయన్త్యుత || ౧౩
నియమైర్వివిధైరాప్తం తపో హి మహదస్తి మే |
తత్సంశ్రిత్య బలం సీతే ఛన్దయే త్వాం శుచివ్రతే || ౧౪
ఉపపన్నం మనోజ్ఞం చ వచనం తవ మైథిలి |
ప్రీతా చాస్మ్యుచితం కిం తే కరవాణి బ్రవీహి మే || ౧౫
స్యాస్తద్వచనం శ్రూత్వా విస్మితా మన్దవిస్మయా |
కృతమిత్యబ్రవీస్తీతా తపోబలసమన్వితామ్ || ౧౬
సా త్వేవముక్తా ధర్మజ్ఞా తయా ప్రీతతరాభవత్ |
సఫలం చ ప్రహర్షం తే హన్త సీతే! కరోమ్యహమ్ || ౧౭
ఇదం దివ్యం వరం మాల్యం వస్త్రమాభరణాని చ |
అఙ్గరాగం చ వైదేహి మహార్హం చానులేపనమ్ || ౧౮
మయా దత్తమిదం సీతే తవ గాత్రాణి శోభయేత్ |
అనురూపమసంక్లిష్టం నిత్యమేవ భవిష్యతి || ౧౯
అఙ్గరాగేణ దివ్యేన లిప్తాఙ్గీ జనకాత్మజే! |
శోభయిష్యసి భర్తారం యథా శ్రీర్విష్ణుమవ్యయమ్ || ౨౦
సా వస్త్రమఙ్గరాగం చ భూషణాని స్రజస్తథా |
మైథిలీ ప్రతిజగ్రాహ ప్రీతిదానమనుత్తమమ్ || ౨౧
ప్రతిగృహ్య చ తత్సీతా ప్రీతిదానం యశస్వినీ |
శ్లిష్టాఞ్జలిపుటా తత్ర సముపాస్త తపోధనామ్ || ౨౨
తథా సీతాముపాసీనామనసూయా దృఢవ్రతా |
వచనం ప్రష్టుమారేభే కాఞ్చిత్ప్రియకథామను || ౨౩
స్వయం వరే కిల ప్రాప్తా త్వమనేన యశస్వినా |
రాఘవేణేతి మే సితే! కథా శ్రుతిముపాగతా || ౨౪
తాం కథాం శ్రోతుమిచ్ఛామి విస్తరేణ చ మైథిలి! |
యథానుభూతం కార్త్స్న్యేన తన్మే త్వం వక్తుమర్హసి || ౨౫
ఏవముక్తా తు సా సీతా తాం తతో ధర్మచారిణీమ్ |
శ్రూయతామితి చోక్త్వా వై కథయామాస తాం కథామ్ || ౨౬
మిథిలాధిపతిర్వీరో జనకో నామ ధర్మవిత్ |
క్షత్రధర్మే హ్యభిరతో న్యాయతశ్శాస్తి మేదినీమ్ || ౨౭
తస్య లాఙ్గలహస్తన్య కర్షతః క్షేత్రమణ్డలమ్ |
అహం కిలోత్థితా భిత్వా జగతీం నృపతేస్సుతా || ౨౮
స మాం దృష్ట్వా నరపతిర్ముష్టివిక్షేపతత్పరః |
పాంసుకుణ్ఠితసర్వాఙ్గీం జనకో విస్మితోభవత్ || ౨౯
అనపత్యేన చ స్నేహాదఙ్కమారోప్య చ స్వయమ్ |
మమేయం తనయేత్యుక్త్వా స్నేహో మయి నిపాతితః || ౩౦
అన్తరిక్షే చ వాగుక్తాప్రతిమామానుషీ కిల |
ఏవమేతన్నరపతే! ధర్మేణ తనయా తవ || ౩౧
తతః ప్రహృష్టో ధర్మాత్మా పితా మే మిథిలాధిపః |
అవాప్తో విపులాం బుద్ధిం మామవాప్య నరాధిపః || ౩౨
దత్తా చాస్మీష్టవద్దేవ్యై జ్యేష్ఠాయై పుణ్యకర్మణా |
తయా సమ్భావితా చాస్మి స్నిగ్ధయా మాతృసౌహృదాత్ || ౩౩
పతిసంయోగసులభం వయో దృష్ట్వా తు మే పితా |
చిన్తామభ్యగమద్ధీనో విత్తనాశాదివాధనః || ౩౪
సదృశాచ్చాపకృష్టాచ్చ లోకే కన్యాపితా జనాత్ |
ప్రధర్షణామవాప్నోతి శక్రేణాపి సమో భువి || ౩౫
తాం ధర్షణామదూరస్థాం దృష్ట్వా చాత్మని పార్థివః |
చిన్తార్ణవగతః పారం నాససాదాప్లవో యథా || ౩౬
అయోనిజాం హి మాం జ్ఞాత్వా నాధ్యగచ్ఛద్విచిన్తయన్ |
సదృషం చానురూపం చ మహీపాలః పతిం మమ || ౩౭
తస్య బుద్ధిరియం జాతా చిన్తయానస్య సన్తతమ్ |
స్వయంవరం తనూజాయాః కరిష్యామీతి ధీమతః || ౩౮
మహాయజ్ఞే తదా తస్య వరుణేన మహాత్మనా |
దత్తం ధనుర్వరం ప్రీత్యా తూణీ చాక్షయసాయకౌ || ౩౯
అసఞ్చాల్యం మనుష్యైశ్చ యత్నేనాపి చ గౌరవాత్ |
తన్న శక్తా నమయితుం స్వప్నేష్వపి నరాధిపాః || ౪౦
తద్ధనుః ప్రాప్త మే పిత్రా వ్యాహృతం సత్యవాదినా |
సమవాయే నరేన్ద్రాణాం పూర్వమామన్త్య పార్థివాన్ || ౪౧
ఇదం చ ధనురుద్యమ్య సజ్యం యః కురుతే నరః |
తస్య మే దుహితా భార్యా భవిష్యతి న సంశయః || ౪౨
తచ్చ దృష్ట్వా ధనుశ్శ్రేష్ఠం గౌరవాద్గిరిసన్నిభమ్ |
అభివాద్య నృపా జగ్మురశక్తాస్తస్య తోలనే || ౪౩
సుదీర్ఘస్య తు కాలస్య రాఘవోయం మహాద్యుతిః |
విశ్వామిత్రేణ సహితో యజ్ఞం ద్రష్టుం సమాగతః || ౪౪
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా రామ స్సత్యపరాక్రమః |
విశ్వామిత్రస్తు ధర్మాత్మా మమ పిత్రా సుపూజితః || ౪౫
ప్రోవాచ పితరం తత్ర భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ |
సుతౌ దశరథస్యేమౌ ధనుర్దర్శకాఙ్క్షిణౌ |
ధనుర్దర్శయ రామాయ రాజపుత్రాయ దైవికమ్ || ౪౬
ఇత్యుక్తస్తేన విప్రేణ తద్ధనుస్సముపానయత్ || ౪౭
నిమేషాన్తరమాత్రేణ తదానమ్య మహాబలః |
జ్యాం సమారోప్య ఝడితి పూరయామాస వీర్యవాన్ || ౪౮
తేన పూరయతా వేగాన్మధ్యే భగ్నం ద్విధా ధనుః |
తస్య శబ్దో భవద్భీమః పతితస్యాశనేరివ || ౪౯
తతోహం తత్ర రామాయ పిత్రా సత్యాభిసన్ధినా |
నిశ్చితా దాతుముద్యమ్య జలభాజనముత్తమమ్ || ౫౦
దీయమానాం న తు తదా ప్రతిజగ్రాహ రాఘవః |
అవిజ్ఞాయ పితుశ్ఛన్దమయోధ్యాధిపతేః ప్రభోః || ౫౧
తత శ్శ్వశురమామన్త్ర్య వృద్ధం దశరథం నృపమ్ |
మమ పిత్రా త్వహం దత్తా రామాయ విదితాత్మనే || ౫౨
మమ చైవానుజా సాధ్వీ ఊర్మిలా ప్రియదర్శనా |
భార్యర్థే లక్ష్మణస్యాపి పిత్రా దత్తా మమ స్వయమ్ || ౫౩
ఏవం దత్తాస్మి రామాయ తదా తస్మిన్స్వయంవరే |
అనురక్తాస్మి ధర్మేణ పతిం వీర్యవతాం వరమ్ || ౫౪
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టాదశోత్తరశతతమస్సర్గః