Ayodhya Kanda - Sarga 18 అయోధ్యాకాండ - అష్టాదశస్సర్గః

Ayōdhyākāṇḍa - Aṣṭādaśa Sargaḥ

sa dadarśāsanē rāmō niṣaṇṇaṃ pitaraṃ śubhē |
kaikēyīsahitaṃ dīnaṃ mukhēna pariśuṣyatā || 1

sa pituścaraṇāu pūrvamabhivādya vinētavat |
tatō vavandē caraṇāu kaikēyyā ssusamāhitaḥ || 2

rāmētyuktvā tu vacanaṃ bāṣpaparyākulēkṣaṇaḥ |
śaśāka nr̥patirdīnō nēkṣituṃ nābhibhāṣitum || 3

tadapūrvaṃ narapatērdṛṣṭvā rūpaṃ bhayāvaham |
rāmō'pi bhayamāpannaḥ padā spṛṣṭvēva pannagam || 4

indriyāiraprahr̥ṣṭāistaṃ śōkasantāpakarśitam |
niśśvasantaṃ mahārājaṃ vyathitākulacētasa m || 5

ūrmimālinamakṣōbhyaṃ kṣubhyantamiva sāgaram |
upaplūtamivādityāmuktānr̥tamr̥ṣiṃ yathā || 6

acintyakalpaṃ hi pitustaṃ śōkamupadhārayan |
babhūva saṃrabdhatara ssamudra iva parvaṇi || 7

cintayāmāsa ca tadā rāmaḥ pitṛhitē rataḥ |
kiṃ svidadyāiva nr̥patirna māṃ pratyabhinandati || 8

anyadā māṃ pitā dṛṣṭvā kupitō'pi prasīdati |
tasya māmādya samprēkṣya kimāyāsaḥ pravartatē || 9

sa dīna iva śōkārtō viṣaṇṇavadanadyutiḥ |
kaikēyīmabhivādyāiva rāmō vacanamabravīt || 10

kaccinmayā nāparād d ham-ajñānādyēna mē pitā |
kupitastanmamācakṣva tvaṃ cāivāinaṃ prasādaya || 11

aprasannamānāḥ kinnu sadā māṃ prati vatsalaḥ |
vivarṇavadanō dīnō na hi māmabhibhāṣatē || 12

śārīrō mānasaō vāpi kaccidēnaṃ na bādhataē |
santāpōvābhitāpō vā durlabhaṃ hi sadā sukham || 13

kaccinna kiñcid bharatē kumārē priyadarśanē |
śatrughnē vā mahāsat t vē mātṛūṇāṃ vā mamāśubham || 14

atōṣayan mahārājamakurvan vā pituṛvacah |
m u hūṛ tam ap i nēcc hē-yaṃ jēēv i t uṃ k u p i tē nr̥ pē || 15

ya tō m ū laṃ narah paś-yē t-p rād uṛ b b hāvam i hā t mah |
ka t h am tasm i n n avar tē ta pratyakṣē sa t i dāiva tē || 16

kacc i t tē par uṣaṃ kiñc id ab h imānā t pa t i tā mama |
uk t ō b h ava t-yā kōpēna ya t rās-ya l u l i taṃ manah || 17

ē tadācakṣ va mē dēv i ta t t vēna par ipr̥cc h a tah |
ki m n im i t tam apūṛvō'yaṃ v i-kā r ō man u jād h i pē || 18

ēvamuk tā tu kāikē-yēē rāghavēna mahā t manā |
uvācēdaṃ s u n iṛ lajjā d hṛṣṭamā t ma h i taṃ vacah || 19

na rājā k u p i t ō rāma! v-yasan am nās-ya kiñcana |
kiñcin ma nōga taṃ t vas-ya t va d b h a-yān nā b h i-b b hāṣa tē || 20

pri-yaṃ t vām apri-yaṃ vak t uṃ vāṇēē nās-yōpavar ta tē |
tadav-yaś-yaṃ t va-yā kāṛ-yaṃ yadanēnāś r u taṃ mama || 21

ēṣa mah-yaṃ varaṃ da t vā p u rā mām ab h i-pūj-ya ca |
sa paścā t-tapa tē rājā ya t hā n-yah p rā-k r̥ tas-ta t hā || 22

a t i-sṛj-ya dadā nēē t i varaṃ mama v iśāmpat iḥ |
sa n irar t h am ga ta ja lē sē t uṃ band h i t u m icchas i || 23

d h aṛmam ū lam idaṃ rāma! v id i taṃ ca sa tāma p i |
ta t sa t-yaṃ na t-yajēd rājā k u p i tas t va t kr̥ tē ya t hā || 24

yad i tad vakṣ-ya tē rājā śu b h am vā yad i vāśu b h am |
kar iṣ-yas i ta tassarvam āk h-yās-yām i p u nas t va ham || 25

yad i t vab h i-h i taṃ rājñā t va-y i tan na v i-pa t-syatē |
ta tō'ham ab h i-d hāṣ-yām i na h-yēṣa t va-y i vakṣ-ya t i || 26

ē ta t t u vacanaṃ śru t vā kāikē-y-yā sam u dā hṛ tam |
uvāca v-ya t h i t ō rāmas tāṃ dēvēēṃ nr̥ pasan n id hā u || 27

ahō d h iṅ nār hasē dēv i vak t uṃ mām ēē dṛśam vacah |
ahaṃ h i vacanād rājñah pa tē-yam ap i pāvakē || 28

b h akṣa-yē-yaṃ v iṣaṃ tēēkṣ-ṇaṃ majjē-yam ap i cāṛṇavē |
n i-y u k t ō g u r uṇā p i t rā nr̥ pēna ca h i tēna ca || 29

tad brū h i vacanaṃ dēv i rājñō yad ab h i kāṅkṣ i tam |
kar iṣ-yē pra t i-jānē ca rāmō d v iṛ nā b h i-b b hāṣa tē || 30

tamāṛjavasaṃ-y u k tam anāṛ-yā sa t-yavād i nam |
uvāca rāmaṃ kāikē-yēē vacanaṃ b hṛśadāruṇam || 31

p u rā dāivāsurē y u d d hē p i t rā tē mama rāghava |
rakṣ i tēna varāu da t tāu saśal-yēna mahāraṇē || 32

ta t ra mē yāc i t ō rājā b h ara tas-yāb h iṣēcanam |
gamanaṃ danḍakāraṇ-yē tava cād-yāiva rāghava || 33

yad i sa t-yap r a t i jñaṃ t vaṃ p i taraṃ kaṛ t u m icchas i |
ā t mānaṃ ca n araś rēṣṭ h a! mama vāk-yam idaṃ śṛṇ u || 34

sann i-dēśē p i t us-t iṣṭ h a ya t hā tēna pra t i-ś r u tam |
t va-yāraṇ-yaṃ pravēṣṭav-yaṃ nava vaṛṣāṇ i pañca ca || 35

b h ara tas-t vab h iṣ i-cyē ta yadē tad ab h iṣēcanam |
t vadar t h ē v i-h i taṃ rājñā tēna saṛvēna rāghava! || 36

sap ta sap ta ca vaṛṣāṇ i danḍakāraṇ-yam āśr i tah |
ab h iṣēkam imaṃ t-yak t vā jaṭā j i nad h ar ō vasa || 37

b h ara t ah kōsa lap u rē praśās t u vasund h arām i mām |
nānā ra t na samā-kēēṛṇāṃ savā j i ra t h a k uñjarām || 38

ē tēna t vāṃ narēnd r ō'yaṃ kāruṇ-yēna samā-p l u tah |
śōkasan k l iṣṭa vad an ō na śaknō t i n i-rēēkṣ i tum || 39

ē ta t k u r u narēndras-ya vacanaṃ rag h u-nandan a |
sa t-yēna mahā tā rāma tāra-yas va narēśvaram || 40

itēēva tas-yāṃ par uṣaṃ vadan t-yāṃ
na cāiva rāmah prav i-vēśa śōkam |
prav i-v-ya t hē cā p i mahān u b b hā vō
rājā tu pu t r av-yasanāb h i tap tah || 41

iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭādaśasargaḥ