శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
అష్టావింశ సర్గము
స ఏవం బ్రువతీం సీతాం ధర్మజ్ఞో ధర్మవత్సలః |
న నేతుం కురుతే బుద్ధిం వనే దుఃఖాని చిన్తయన్ || ౧
సాన్త్వయిత్వా పునస్తాం తు బాష్పదూషితలోచనామ్ |
నివర్తనార్థే ధర్మాత్మా వాక్యమేతదువాచ హ || ౨
సీతే మహాకులీనాసి ధర్మే చ నిరతా సదా |
ఇహాచర స్వధర్మం త్వం మే యథా మనసస్సుఖమ్ || ౩
సీతే! యథా త్వాం వక్ష్యామి తథా కార్యం త్వయాబలే |
వనే హి బహవో దోషా వదతస్తాన్నిబోధ మే || ౪
సీతే! విముచ్యతామేషా వనవాసకృతా మతిః |
బహుదోషం హి కాన్తారం వనమిత్యభిధీయతే || ౫
హితబుద్ధ్యా ఖలు వచో మయైతదభిధీయతే |
సదా సుఖం న జానామి దుఃఖమేవ సదా వనమ్ || ౬
గిరినిర్ఝరసమ్భూతా గిరికన్దర వాసినామ్ |
సింహానాం నినదా దుఃఖా శ్శ్రోతుం దుఃఖమతో వనమ్ || ౭
క్రీడమానాశ్చ విస్రబ్ధా మత్తా శ్శూన్యే మహామృగాః |
దృష్ట్వా సమభివర్తన్తే సీతే దుఃఖమతో వనమ్ || ౮
సగ్రాహా స్సరితశ్చైవ పఙ్కవత్యస్సు దుస్తరాః |
మత్తైరపి గజైర్నిత్యమతో దుఃఖతరం వనమ్ || ౯
లతాకణ్టకసఙ్కీర్ణాః కృకవాకూపనాదితాః |
నిరపాశ్చ సుదుర్గాశ్చ మార్గా దుఃఖమతో వనమ్ || ౧౦
సుప్యతే పర్ణశయ్యాసు స్వయం భగ్నాసు భూతలే |
రాత్రిషు శ్రమఖిన్నేన తస్మాద్దుఃఖతరం వనమ్ || ౧౧
అహోరాత్రం చ సన్తోషః కర్తవ్యో నియతాత్మనా |
ఫలైర్వృక్షావపతితై స్సీతే దుఃఖమతో వనమ్ || ౧౨
ఉపవాసశ్చ కర్తవ్యో యథా ప్రాణేన మైథిలి! |
జటాభారశ్చ కర్తవ్యో వల్కలామ్బరధారిణా || ౧౩
దేవతానాం పిత్రూణాం కర్తవ్యం విధిపూర్వకమ్ |
ప్రాప్తానామతిథీనాం చ నిత్యశః ప్రతిపూజనమ్ || ౧౬
కార్యస్త్రిరభిషేకశ్చ కాలే కాలే చ నిత్యశః |
చరతా నియమేనైవ తస్మాద్ధుఃఖతరం వనమ్ || ౧౫
అపహారశ్చ కర్తవ్యః కుసుమై స్స్వయమాహృతైః |
ఆర్షేణ విధినా వేద్యాం బాలే! దుఃఖమతో వనమ్ || ౧౬
యథాలబ్ధేన కర్తవ్యః సన్తోషస్తేన మైథిలి! |
యతాహారైర్వనచరై ర్నిత్యం దుఃఖమతో వనమ్ || ౧౭
అతీవ వాతాస్తిమిరం బుభుక్షా చాత్ర నిత్యశః |
భయాని చ మహాన్త్యత్ర తతో దుఃఖతరం వనమ్ || ౧౮
సరీసృపాశ్చ బహవో బహురూపాశ్చ భామిని! |
చరన్తి పృథివీం దర్పాత్తతో దుఃఖతరం వనమ్ || ౧౯
నదీ నిలయనా స్సర్పా నదీకుటిలగామినః |
తిషఠ్న్త్యావృత్య పన్థానం తతో దుఃఖతరం వనమ్ || ౨౦
పతఙ్గా వృశ్చికాః కీటా దంశాశ్చ మశకై స్సహ |
బాధన్తే నిత్యమబలే సర్వం దుఃఖమతో వనమ్ || ౨౧
ద్రుమాః కణ్టకినశ్చైవ కుశా: కాశాశ్చ భామిని! |
వనే వ్యాకులశాఖాగ్రాస్తేన దుఃఖతరం వనమ్ || ౨౨
కాయక్లేశాశ్చ బహవో భయాని వివిధాని చ |
అరణ్యవాసే వసతో దుఃఖమేవ తతో వనమ్ || ౨౩
క్రోధలోభౌ విమోక్తవ్యౌ కర్తవ్యా తపసే మతిః |
న భేతవ్యం చ భేతవ్యే నిత్యం దుఃఖమతో వనమ్ || ౨౪
తదలం తే వనం గత్వా క్షమం న హి వనం తవ |
విమృశన్నిహ పశ్యామి బహుదోషతరం వనమ్ || ౨౫
వనన్తు నేతుం న కృతా మతిస్తదా
బభూవ రామేణ యదా మహాత్మనా |
న తస్య సీతా వచనం చకార త-
త్తతోబ్రవీద్రామమిదం సుదుఃఖితా || ౨౬
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే అష్టావింశస్సర్గః