శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
త్రింశ సర్గము
సాన్త్వ్యమానా తు రామేణ మైథిలీ జనకాత్మజా |
వనవాసనిమిత్తాయ భర్తారమిదమబ్రవీత్ || ౧
సా తముత్తమసంవిగ్నా సీతా విపులవక్షసమ్ |
ప్రణయాచ్చాభిమానాచ్చ పరిచిక్షేప రాఘవమ్ || ౨
కిం త్వామన్యత వైదేహః పితా మే మిథిలాధిపః |
రామ! జామాతరం ప్రాప్య స్త్రియం పురుషవిగ్రహమ్ || ౩
అనృతం బత లోకోయమజ్ఞానాద్యది వక్ష్యతి |
తేజో నాస్తి పరం రామే తపతీవ దివాకరే || ౪
కిం హి కృత్వా విషణ్ణస్త్వం కుతో వా భయమస్తి తే |
యత్పరిత్యక్తుకామస్త్వం మామనన్యపరాయణామ్ || ౫
ద్యుమత్సేనసుతం వీర! సత్యవన్తమనువ్రతామ్ |
సావిత్రీమివ మాం విద్ధి త్వమాత్మవశవర్తినీమ్ || ౬
న త్వహం మనసాప్యన్యం ద్రష్టాస్మి త్వదృతేనఘ! |
త్వయా రాఘవ! గచ్ఛేయం యథాన్యా కులపాంసినీ || ౭
స్వయం తు భార్యాం కౌమారీం చిరమధ్యుషితాం సతీమ్ |
శైలూష ఇవ మాం రామ! పరేభ్యో దాతుమిచ్ఛసి || ౮
యస్య పథ్యం చ రామాత్థ యస్య చార్థేవరుధ్యసే |
త్వం తస్య భవ వశ్యశ్చ విధేయశ్చ సదానఘ! || ౯
స మామనాదాయ వనం న త్వం ప్రస్థాతుమర్హసి |
తపో వా యది వారణ్యం స్వర్గో వా స్యాత్సహ మే త్వయా || ౧౦
న చ మే భవితా తత్ర కశ్చిత్పథి పరిశ్రమః |
పృష్ఠతస్తవ గచ్ఛన్త్యా విహారశయనేష్వివ || ౧౧
కుశకాశశరేషీకా యే చ కణ్టకినో ద్రుమాః |
తూలాజినసమస్పర్శా మార్గే మమ సహ త్వయా || ౧౨
మహావాతసముద్ధూతం యన్మామపకరిష్యతి |
రజో రమణ! తన్మన్యే పరార్థ్యమివ చన్దనమ్ || ౧౩
శాద్వలేషు యథా శిశ్యే వనాన్తే వనగోచర! |
కుథాస్తరణతల్పేషు కిం స్యాత్సుఖతరం తతః || ౧౪
పత్రం మూలం ఫలం యత్త్వమల్పం వా యది వా బహు |
దాస్యసి స్వయమాహృత్య తన్మేమృతరసోపమమ్ || ౧౫
న మాతుర్న పితుస్తత్ర స్మరిష్యామి న వేశ్మనః |
ఆర్తవాన్యుపభుఞ్జానా పుష్పాణి చ ఫలాని చ || ౧౬
న చ తత్ర తతః కిఞ్చిద్ద్రష్టుమర్హసి విప్రియమ్ |
మత్కృతే న చ తే శోకో న భవిష్యామి దుర్భరా || ౧౭
య స్త్వయా సహ స స్వర్గో నిరయో యస్త్వయా వినా |
ఇతి జానన్పరాం ప్రీతిం గచ్ఛ రామ! మయా సహ || ౧౮
అథ మామేవమవ్యగ్రాం వనం నైవ నయిష్యతి |
విషమద్యైవ పాస్యామి మా విశం ద్విషతాం గమమ్ || ౧౯
పశ్చాదపి హి దుఃఖేన మమ నైవాస్తి జీవితమ్ |
ఉజ్ఝితాయాస్త్వయా నాథ! తదైవ మరణం వరమ్ || ౨౦
ఇమం హి సహితుం శోకం ముహూర్తమపి నోత్సహే |
కిం పునర్దశవర్షాణి త్రీణి చైకం చ దుఃఖితా || ౨౧
ఇతి సా శోకసన్తప్తా విలప్య కరుణం బహు |
చుక్రోశ పతిమాయస్తా భృశమాలిఙ్గ్య సస్వరమ్ || ౨౨
సా విద్ధా బహుభిర్వాక్యైర్దిగ్ధైరివ గజాఙ్గనా |
చిరసన్నియతం బాష్పం ముమోచాగ్నిమివారణిః || ౨౩
తస్యా స్ఫటికసఙ్కాశం వారి సన్తాపసమ్భవమ్ |
నేత్రాభ్యాం పరిసుస్రావ పఙ్కజాభ్యామివోదకమ్ || ౨౪
తచ్చైవామలచన్ద్రాభం ముఖమాయతలోచనమ్ |
పర్యశుష్యత బాష్పేణ జలోద్ధృతమివామ్బుజమ్ || ౨౫
తాం పరిష్వజ్య బాహుభ్యాం విసంజ్ఞామివ దుఃఖితామ్ |
ఉవాచ వచనం రామః పరివిశ్వాసయంస్తదా || ౨౬
న దేవి! తవ దుఃఖేన స్వర్గమప్యభిరోచయే |
న హి మేస్తి భయం కిఞ్చిత్స్వయమ్భోరివ సర్వతః || ౨౭
తవ సర్వమభిప్రాయమవిజ్ఞాయ శుభాననే! |
వాసం న రోచయేరణ్యే శక్తిమానపి రక్షణే || ౨౮
యత్సృష్టాసి మయా సార్ధం వనవాసాయ మైథిలి! |
న విహాతుం మయా శక్యా కీర్తిరాత్మవతా యథా || ౨౯
ధర్మస్తు గజనాసోరు! సద్భిరాచరితః పురా |
తం చాహమనువర్తేద్య యథా సూర్యం సువర్చలా || ౩౦
న ఖల్వహం న గచ్ఛేయం వనం జనకనన్దిని! |
వచనం తన్నయతి మాం పితు స్సత్యోపబృంహితమ్ || ౩౧
ఏష ధర్మస్తు సుశ్రోణి! పితుర్మాతుశ్చ వశ్యతా |
అతశ్చ తం వ్యతిక్రమ్య నాహం జీవితుముత్సహే || ౩౨
అస్వాధీనం కథం దైవం ప్రకారైరభిరాధ్యతే |
స్వాధీనం సమతిక్రమ్య మాతరం పితరం గురుమ్ || ౩౩
యత్త్రయం తత్త్రయో లోకాః పవిత్రం తత్సమం భువి |
నాన్యదస్తి శుభాపాఙ్గే! తేనేదమభిరాధ్యతే || ౩౪
న సత్యం దానమానౌ వా న యజ్ఞాశ్చాప్తదక్షిణాః |
తథా బలకరా స్సీతే! యథా సేవా పితుర్హితా || ౩౫
స్వర్గో ధనం వా ధాన్యం వా విద్యాః పుత్రాస్సుఖాని చ |
గురువృత్త్యనురోధేన న కిఞ్చిదపి దుర్లభమ్ || ౩౬
దేవగన్ధర్వగోలోకాన్బ్రహ్మలోకాం స్తథాపరాన్ |
ప్రాప్నువన్తి మహాత్మానో మాతాపితృపరాయణాః || ౩౭
స మాం పితా యథా శాస్తి సత్యధర్మపథే స్థితః |
తథా వర్తితుమిచ్ఛామి స హి ధర్మస్సనాతనః || ౩౮
మమ సన్నా మతిస్సీతే! త్వాం నేతుం దణ్డకావనమ్ |
వసిష్యామీతి సా త్వం మామనుయాతుం సునిశ్చితా || ౩౯
సా హి సృష్టానవద్యాఙ్గి వనాయ మదిరేక్షణే! |
అనుగచ్ఛస్వ మాం భీరు! సహధర్మచరీ భవ || ౪౦
సర్వథా సదృశం సీతే! మమ స్వస్య కులస్య చ |
వ్యవసాయమనుక్రాన్తా కాన్తే! త్వమతిశోభనమ్ || ౪౧
ఆరభస్వ శుభశ్రోణి! వనవాసక్షమాః క్రియాః |
నేదానీం త్వదృతే సీతే! స్వర్గోపి మమ రోచతే || ౪౨
బ్రాహ్మణేభ్యశ్చ రత్నాని భిక్షుకేభ్యశ్చ భోజనమ్ |
దేహి చాశంసమానేభ్య స్సన్త్వరస్వ చ మా చిరమ్ || ౪౩
భూషణాని మహార్హాణి వరవస్త్రాణి యాని చ |
రమణీయాశ్చ యే కేచిత్క్రీడార్థాశ్చాప్యుపస్కరాః || ౪౪
శయనీయాని యానాని మమ చాన్యాని యాని చ |
దేహి స్వభృత్యవర్గస్య బ్రాహ్మణానామనన్తరమ్ || ౪౫
అనుకూలం తు సా భర్తుర్జ్ఞాత్వా గమనమాత్మనః |
క్షిప్రం ప్రముదితా దేవీ దాతుమేవోపచక్రమే || ౪౬
తతః ప్రహృష్టా ప్రతిపూర్ణమానసా |
యశశ్వినీ భర్తురవేక్ష్య భాషితమ్ |
ధనాని రత్నాని చ దాతుమఙ్గనా |
ప్రచక్రమే ధర్మభృతాం మనస్స్వినీ || ౪౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే త్రింశస్సర్గః