శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
ఏకసప్తతితమ సర్గము
స ప్రాఙ్ముఖో రాజగృహాదభినిర్యాయ వీర్యవాన్ |
తతస్సుదామాం ద్యుతిమాన్ సంతీర్యావేక్ష్య తాం నదీమ్ || ౧
హ్లాదినీం దూరపారాం చ ప్రత్యక్ స్రోతస్తరంగిణీమ్ |
శతద్రూమతరచ్ఛ్రీమాన్ నదీమిక్ష్వాకునందనః || ౨
ఏలాధానే నదీం తీర్త్వా ప్రాప్య చాపరపర్పటాన్ |
శిలామాకుర్వతీం తీర్త్వా ఆగ్నేయం శల్యకర్తనమ్ || ౩
సత్య సంధః శుచిః శ్రీమాన్ ప్రక్షమాణః శిలావాహామ్ |
అత్యయాత్ స మహాశైలాన్ వనం చైత్రరథం ప్రతీ || ౪
సరస్వతీం చ గంగాం చ యుగ్మేన ప్రతిపద్య చ |
ఉత్తరం వీరమత్స్యానాం భారుండం ప్రావిశద్వనమ్ || ౫
వేగినీం చ కులింగాఖ్యాం హ్రాదినీం పర్వతావృతామ్ |
యమునాం ప్రాప్య సంతీర్ణో బలమాశ్వాసయత్తదా || ౬
శీతీకృత్య తు గాత్రాణి క్లాంతానాశ్వాస్య వాజినః |
తత్ర స్నాత్వా చ పీత్వా చ ప్రాయాదాదాయ చోదకమ్ || ౭
రాజపుత్రః మహారణ్యమనభీక్ష్ణోపసేవితమ్ |
భద్రః భద్రేణ యానేన మారుతః ఖమివాత్యయాత్ || ౮
భాగీరథీం దుష్ప్రతరామంశుధానే మహానదీమ్ |
ఉపాయాద్రాఘవస్తూర్ణం ప్రాగ్వటే విశ్రుతే పురే || ౯
స గంగాం ప్రాగ్వటే తీర్త్వా సమాయాత్కుటికోష్ఠికామ్ |
సబలస్తాం స తీర్త్వాఽథ సమాయాద్ధర్మవర్ధనమ్ || ౧౦
తోరణం దక్షిణార్ధేన జంబూప్రస్థముపాగమత్ |
వరూథం చ యయౌ రమ్యం గ్రామం దశరథాత్మజః || ౧౧
తత్ర రమ్యే వనే వాసం కృత్వాఽసౌ ప్రాఙ్ముఖో యయౌ |
ఉద్యానముజ్జిహానాయాః ప్రియకా యత్ర పాదపాః || ౧౨
సాలాంస్తు ప్రియకాన్ప్రాప్య శీఘ్రానాస్థాయ వాజినః |
అనుజ్ఞాప్యాథ భరతః వాహినీం త్వరితః యయౌ || ౧౩
వాసం కృత్వా సర్వతీర్థే తీర్త్వా చోత్తానకాం నదీమ్ |
అన్యా నదీశ్చ వివిధాః పార్వతీయైస్తురంగమైః || ౧౪
హస్తి పృష్ఠకమాసాద్య కుటికామత్యవర్తత |
తతార చ నరవ్యాఘ్రః లౌహిత్యే స కపీవతీమ్ || ౧౫
ఏకసాలే స్థాణుమతీం వినతే గోమతీం నదీమ్ |
వ్యపాయాద్రాఘవస్తూర్ణం తీర్త్వా శోణాం మహానదీమ్ || ౧౬
కలింగనగరే చాపి ప్రాప్య సాలవనం తదా |
భరతః క్షిప్రమాగచ్చత్ సుపరిశ్రాంతవాహనః || ౧౭
వనం చ సమతీత్యాశు శర్వర్యామరుణోదయే |
అయోధ్యాం మనునా రాజ్ఞా నిర్మితాం సందదర్శ హ || ౧౮
తాం పురీం పురుషవ్యాఘ్రః సప్తరాత్రోషితః పథి |
అయోధ్యామగ్రతర్దృష్ట్వా సారథిం వాక్యమబ్రవీత్ || ౧౯
ఏషా నాతిప్రతీతా మే పుణ్యోద్యానా యశస్వినీ |
అయోధ్యా దృశ్యతే దూరాత్ సారథే పాండుమృత్తికా || ౨౦
యజ్వభిర్గుణసంపన్నైః బ్రాహ్మణైః వేదపారగైః |
భూయిష్ఠమృద్ధైరాకీర్ణా రాజర్షిపరిపాలితా || ౨౧
అయోధ్యాయాం పురా శబ్దః శ్రూయతే తుములో మహాన్ |
సమంతాన్నరనారీణాం తమద్య న శృణోమ్యహమ్ || ౨౨
ఉద్యానాని హి సాయాహ్నే క్రీడిత్వోపరతైర్నరైః |
సమంతాద్విప్రధావద్భిః ప్రకాశంతే మమాన్యదా || ౨౩
తాన్యద్యానురుదంతీవ పరిత్యక్తాని కామిభిః |
అరణ్యభూతేవ పురీ సారథే ప్రతిభాతి మే || ౨౪
న హ్యత్ర యానైర్దృశ్యంతే న గజైర్ణ చ వాజిభిః |
నిర్యాంతః వాఽభియాంతః వా నరముఖ్యా యథాపురమ్ || ౨౫
ఉద్యానాని పురా భాంతి మత్తప్రముదితాని చ |
జనానాం రతిసంయోగేష్వత్యంతగుణవంతి చ || ౨౬
తాన్యేతాన్యద్య వశ్యామి నిరానందాని సర్వశః |
స్రస్తపర్ణైరనుపథం విక్రోశద్భిరివ ద్రుమైః || ౨౭
నాద్యాపి శ్రూయతే శబ్దః మత్తానాం మృగపక్షిణామ్ |
సంరక్తాం మధురాం వాణీం కలం వ్యాహరతాం బహు || ౨౮
చందనాగరుసంపృక్తో ధూపసమ్మూర్చితోఽతులః |
ప్రవాతి పవనః శ్రీమాన్ కిం ను నాద్య యథాపురమ్ || ౨౯
భేరీమృదంగవీణానాం కోణసంఘట్టితః పునః |
కిమద్య శబ్దో విరతః సదాఽదీనగతిః పురా || ౩౦
అనిష్టాని చ పాపాని పశ్యామి వివిధాని చ |
నిమిత్తాన్యమనోజ్ఞాని తేన సీదతి తే మనః || ౩౧
సర్వథా కుశలం సూత దుర్లభం మమ బంధుషు |
తథా హ్యసతి సమ్మోహే హృదయం సీదతీవ మే || ౩౨
విషణ్ణః శాంతహృదయస్త్రస్తః సంలులితేంద్రియః |
భరతః ప్రవివేశాశు పురీమిక్ష్వాకుపాలితామ్ || ౩౩
ద్వారేణ వైజయంతేన ప్రావిశచ్ఛ్రాంతవాహనః |
ద్వాస్స్థైరుత్థాయ విజయం పృష్టస్తైః సహితో యయౌ || ౩౪
స త్వనేకాగ్రహృదయో ద్వాస్స్ధం ప్రత్యర్చ్య తం జనమ్ |
సూతమశ్వపతేః క్లాంతమబ్రవీత్తత్ర రాఘవః || ౩౫
కిమహం త్వరయాఽఽనీతః కారణేన వినాఽనఘ |
అశుభాశంకి హృదయం శీలం చ పతతీవ మే || ౩౬
శ్రుతా నో యాదృశాః పూర్వం నృపతీనాం వినాశనే |
ఆకారాలస్తానహం సర్వాన్ ఇహపశ్యామి సారథే || ౩౭
సమ్మార్జనవిహీనాని పరుషాణ్యుపలక్షయే |
అసంయతకవాటాని శ్రీవిహీనాని సర్వశః || ౩౮
బలికర్మవిహీనాని ధూపసమ్మోదనేన చ |
అనాశితకుటుంబాని ప్రభాహీనజనాని చ || ౩౯
అలక్ష్మీకాని పశ్యామి కుటుంబిభవనాన్యహమ్ || ౪౦
అపేతమాల్యశోభాన్యప్యసంమృష్టాజిరాణి చ |
దేవాగారాణి శూన్యాని న చాభాంతి యథాపురమ్ || ౪౧
దేవతార్చాః ప్రవిద్ధాశ్చ యజ్ఞగోష్ఠ్యస్తథావిధాః |
మాల్యాపణేషు రాజంతే నాద్య పణ్యని వా తథా || ౪౨
దృశ్యంతే వణిజోఽప్యద్య న యథాపూర్వమత్ర వై |
ధ్యానసంవిగ్నహృదయాః నష్టవ్యాపారయంత్రితాః || ౪౩
దేవాయతనచైత్యేషుదీనాః పక్షిగణాస్తథా |
మలినం చాశ్రు పూర్ణాక్షం దీనం ధ్యానపరం కృశమ్ || ౪౪
సస్త్రీపుంసం చ పశ్యామి జనముత్కంఠితం పురే |
ఇత్యేవముక్త్వా భరతః సూతం తం దీనమానసః || ౪౫
తాం శూన్యశృంగాటకవేశ్మరథ్యామ్ |
రజోఽరుణ ద్వారకవాటయन्त्रామ్ |
దృష్ట్వా పురీమింద్రపురప్రకాశాం |
దుఃఖేన సంపూర్ణతరః బభూవ || ౪౬
బహూని పశ్యన్ మనసోఽప్రియాణి |
యాన్యన్యదా నాస్య పురే బభూవుః |
అవాక్ఛిరా దీనమనా నహృష్టః |
పితుర్మహాత్మా ప్రవివేశ వేశ్మ || ౪౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ఏకసప్తతితమస్సర్గః