సుందరకాండ - చతుర్దశ సర్గః
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా మనసా చాధిగమ్యతామ్ |
అవప్లుతో మహాతేజాః ప్రాకారం తస్య వేశ్మనః || ౧ ||
సతు సంహృష్ట సర్వాఙ్గః ప్రాకారస్థో మహాకపిః |
పుష్పితాగ్రాన్ వసన్తాదౌ దదర్శ వివిధాన్ ద్రుమాన్ || ౨ ||
సాలాన్ అశోకాన్ భవ్యాంశ్చ చంపకాంశ్చ సుపుష్పితాన్ |
ఉద్దాలకాన్ నాగవృక్షాం శ్చూతాన్కపిముఖానపి || ౩ ||
అథామ్రవణ సంచ్చన్నాం లతాశతసమావృతామ్ |
జ్యాముక్త ఇవ నారాచః పుప్లువే వృక్షవాటికామ్ || ౪ ||
సప్రవిశ్య విచిత్రాం తాం విహగైరభినాదితామ్ |
రాజతైః కాఞ్చనైశ్చైవ పాదపైః సర్వతో వృతామ్ || ౫ ||
విహగైర్మృగసంఘైశ్చ విచిత్రాం చిత్రకాననామ్ |
ఉదితాదిత్య సంకాశాం దదర్శ హనుమాన్ కపిః || ౬ ||
వృతాం నానావిధైర్వృక్షైః పుష్పోపగఫలోపగైః |
కోకిలైః భృఙ్గరాజైశ్చ మత్తైర్నిత్య నిషేవితామ్ || ౭ ||
ప్రహృష్ట మనుజే కాలే మృగపక్షి సమాకులే |
మత్తబర్హిణసంఘుష్టాం నానాద్విజాగణాయుతామ్ || ౮ ||
మార్గమాణో వరారోహాం రాజపుత్రీం అనిందితామ్ |
సుఖప్రసుప్తాన్ విహగాన్ బోధయామాస వానరః || ౯ ||
ఉత్పతత్భిః ద్విజగణైః పక్షైః సాలాః సమాహతాః |
అనేక వర్ణా వివిధా ముముచుః పుష్పవృష్టయః || ౧౦ ||
పుష్పావకీర్ణః శుశుభే హనుమాన్ మారుతాత్మజః |
అశోకవనికా మధ్యే యథా పుష్పమయో గిరిః || ౧౧ ||
దిశః సర్వాః ప్రధావంతం వృక్ష షణ్డగతం కపిమ్ |
దృష్ట్వా సర్వాణి భూతాని వసన్త ఇతి మేనిరే || ౧౨ ||
వృక్షేభ్యః పతితై పుష్పైః అవకీర్ణా పృథగ్విధైః |
రరాజ వసుధా తత్ర ప్రమదేవ విభూషితా || ౧౩ ||
తరస్వినా తే తరవస్తరసాభి ప్రకమ్పితాః |
కుసుమాని విచిత్రాణి ససృజుః కపినా తదా || ౧౪ ||
నిర్దూత పత్రశిఖరాః శీర్ణపుష్పఫలాద్రుమాః |
నిక్షిప్త వస్త్రాభరణా ధూర్త ఇవ పరాజితః || ౧౫ ||
హనుమతా వేగవతా కమ్పితాస్తే నగోత్తమాః |
పుష్పపర్ణ ఫలాన్యాసు ముముచుః పుష్పశాలినః || ౧౬ ||
విహఙ్గ సంఘైర్హీనాస్తే స్కన్ధమాత్రాశ్రయా ద్రుమాః |
బభూవురగమాః సర్వే మారుతేనేవ నిర్థుతాః || ౧౭ ||
నిర్ధూత కేశీ యువతి ర్యథా మృదిత వర్ణికా |
నిష్పీతశుభ దన్తోష్ఠీ నఖైర్దన్తైశ్చ విక్షతా || ౧౮ ||
తథా లాంఙ్గూలహస్తైశ్చ చరణాభ్యాంచ మర్దితా |
బభూవాశోకవనికా ప్రభగ్నవరపాదపా || ౧౯ ||
మహాలతానాం దామాని వ్యథమత్తరసా కపిః |
యథా ప్రావృషి విన్ధ్యస్య మేఘజాలాని మారుతః || ౨౦ ||
స తత్ర మణి భూమీశ్చ రాజతీశ్చ మనోరమాః |
తథాకాఞ్చన భూమీశ్చ దదర్శ విచరన్ కపిః || ౨౧ ||
వాపీశ్చ వివిధాకారాః పూర్ణాః పరమవారిణా |
మహార్హైః మణిసోపానైః ఉపపన్నాస్తతస్తతః || ౨౨ ||
ముక్తాప్రవాళసికతాః స్పాటికాన్తర కుట్టిమాః |
కాఞ్చనైస్తరుభిశ్చిత్రైః తీరజైరుపశోభితాః || ౨౩ ||
పుల్లపద్మోత్పలవనాః చక్రవాకోపకూజితాః |
నత్యూహరుత సంఘూష్టా హంససారసనాదితాః || ౨౪ ||
దీర్ఘాభిర్ద్రుమయుక్తాభిః సరిద్భిశ్చ సమంతతః |
అమృతోపమ తోయాభిః శివాభిరుపసంస్కృతాః || ౨౫ ||
లతాశతైరవతతాః సన్తాన కుసుమావృతాః |
నానాగుల్మావృతఘనాః కరవీర కృతాన్తరాః || ౨౬ ||
తతోఽమ్బుధర సంకాశం ప్రవృద్ధ శిఖరం గిరిమ్ |
విచిత్రకూటం కూటైశ్చ సర్వతః పరివారితమ్ || ౨౭ ||
శిలాగృహైరవతతం నానావృక్షైః సమావృతమ్ |
దదర్శ హరిశార్దూలో రమ్యం జగతి పర్వతమ్ || ౨౮ ||
దదర్శ చ నగాత్తస్మాన్ నదీం నిపతితాం కపిః |
అఙ్కాదివ సముత్సత్య ప్రియస్య పతితాం ప్రియామ్ || ౨౯ ||
జలే నిపతితాగ్రైశ్చ పాదపైరుపశోభితామ్ |
వార్యమాణామివ క్రుద్ధాం ప్రమదాం ప్రియ బన్ధుభిః || ౩౦ ||
పునరావృత్తతోయాం చ దదర్శ స మహాకపిః |
ప్రపన్నామివ కాన్తస్య కాన్తాం పునురుపస్థితామ్ || ౩౧ ||
తస్యాఽదూరాత్ సపద్మిన్యో నానాద్విజగణాయుతాః |
దదర్శ హరిశార్దూలో హనుమాన్ మారుతాత్మజః || ౩౨ ||
కృత్రిమాం దీర్ఘికాం చాపి పూర్ణాం శీతేన వారిణా |
మణిప్రవర సోపానాం ముక్తాసికతశోభితామ్ || ౩౩ ||
వివిధైర్మృగసంఘైశ్చ విచిత్రాం చిత్రకాననామ్ |
ప్రాసాదైః సుమహద్భిశ్చ నిర్మితైర్విశ్వకర్మణా || ౩౪ ||
కాననైః కృతిమైశ్చాపి పర్వత సమలంకృతామ్ |
యే కేచిత్ పాదపా స్తత్ర పుష్పోపగపలోపమాః || ౩౫ ||
సచ్చత్రాః సవితర్దీకాః సర్వే సౌవర్ణవేదికాః |
లతాప్రతానైర్బహుభిః పర్ణైశ్చ బహుభిర్వృతామ్ || ౩౬ ||
కాఞ్చనీం శింశుపామేకామ్ దదర్శ హరియూథపః |
వృతాం హేమమయీభిస్తు వేదికాభిః సమంతతః || ౩౭ ||
సోఽపశ్యత్ భూమిభాగాంశ్చ గర్తప్రస్రవణాని చ |
సువర్ణవృక్షాన్ అపరాన్ దదర్శ శిఖిసన్నిభాన్ || ౩౮ ||
తేషాం ద్రుమాణాం ప్రభయా మేరో రివ దివాకరః |
అమన్యత తదా వీరః కాఞ్చనోఽస్మీతి వానరః || ౩౯ ||
తాం కాఞ్చనైస్తరుగణైః మారుతేన చ వీజితామ్ |
కింకిణీశతనిర్ఘోషామ్ దృష్ట్వా విస్మయ మాగమత్ || ౪౦ ||
స పుష్పితాగ్రాం రుచిరాం తరుణాఙ్కుర పల్లవామ్ |
తా మారుహ్య మహాబాహుః శింశుపాం పర్ణసంవృతామ్ || ౪౧ ||
ఇతో ద్రక్ష్యామి వైదేహీం రామదర్శనలాలసామ్ |
ఇతశ్చేతశ్చ దుఃఖార్తాం సంపతన్తీం యదృఛ్ఛయా || ౪౨ ||
అశోకవనికా చేయం దృఢం రమ్యా దురాత్మనః |
చమ్పకైః చన్ద నైశ్చాపి వకుళైశ్చ విభూషితా || ౪౩ ||
ఇయం చ నళీనీ రమ్యా ద్విజసంఘనిషేవితా |
ఇమాం సా రామమహిషీ నూనమేష్యతి జానకీ || ౪౪ ||
సా రామా రామమహిషీ రాఘవస్య ప్రియా సతీ |
వనసంచార కుశలా నూనమేష్యతి జానకీ || ౪౫ ||
అథవా మృగశాబాక్షీ వనస్యాస్య విచక్షణా |
వనమేష్యతి సార్యేహ రామచిన్తానుకర్శితా || ౪౬ ||
రామశోకాభి సంతప్తా సా దేవీ వామలోచనా |
వనవాసే రతా నిత్యమ్ ఏష్యతే వనచారిణీ || ౪౭ ||
వనే చరాణాం సతతం నూనం స్పృహయతే పురా |
రామస్య దయితా భార్యా జనకస్య సుతా సతీ || ౪౮ ||
సన్ధ్యాకాలమనాః శ్యామా ధ్రువ మేష్యతి జానకీ |
నదీం చేమాం శివజలాం సన్ధ్యార్థే వరవర్ణినీ || ౪౯ ||
తస్యాశ్చానురూపేయం అశోకవనికా శుభా |
శుభాయా పారివేన్ద్రస్య పత్నీ రామస్య సమ్మతా || ౫౦ ||
యదిజీవతి సా దేవీ తారాధిపనిభాననా |
ఆగమిష్యతి సాఽవశ్య మిమాం శివజలాం నదీమ్ || ౫౧ ||
ఏవం తు మత్వా హనుమాన్ మహాత్మా
ప్రతీక్షమాణో మనుజేన్ద్రస్య పత్నీమ్ |
అవేక్షమాణాశ్చ దదర్శ సర్వమ్
సుపుష్పితే పర్ణఘనే నిలీనః || ౫౨ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే చతుర్దశస్సర్గః ||