సుందరకాండ - షడ్వింశ సర్గః
ప్రసక్తాశ్రుముఖీ త్యేవం బ్రువన్తీ జనకాత్మజా |
అధోముఖముఖీ బాలా విలప్తుముపచక్రమే || ౧ ||
ఉన్మత్తేవ ప్రమత్తేవ భ్రాన్తచిత్తేవ శోచతీ |
ఉపావృతా కిశోరీవ వివేష్ఠన్తీ మహీతలే || ౨ ||
రాఘవస్య ప్రమత్తస్య రక్షసా కామరూపిణా |
రావణేన ప్రమధ్యాఽహమానీతా క్రోశతీ బలాత్ || ౩ ||
రాక్షసీ వశమాపన్నా భర్త్స్యమానా సుదారుణమ్ |
చింతయన్తీ సుదుఃఖార్తా నాహం జీవితు ముత్సహే || ౪ ||
నహి మే జీవితైరర్థో నైవార్ధైర్న చ భూషణైః |
వసన్త్యా రాక్షసీ మధ్యే వినా రామం మహారథమ్ || ౫ ||
అశ్మసార మిదం నూనం అథవా ప్యజరామరమ్ |
హృదయం మమ యేనేదం న దుఃఖే నావశీర్యతే || ౬ ||
ధిజ్ఞ్మామనార్య మసతీం యా హం తేన వినాకృతా |
ముహూర్తమపి రక్షామి జీవితం పాప జీవితా || ౭ ||
కా చ మే జీవితా శ్రద్ధా సుఖేవా తం ప్రియం వినా |
భర్తారం సాగరాన్తాయాః వసుధాయాః ప్రియం వదమ్ || 8 ||
భిద్యతాం భక్ష్యతాం వాపి శరీరం విశృజామ్యహమ్ |
న చాప్యహం చిరం దుఃఖం సహేయం ప్రియవర్జితా || ౯ ||
చరణే నాపి సవ్యేన న స్పృశేయం నిశాచరమ్ |
రావణం కిం పునరహం కామయేయం విగర్హితమ్ || ౧౦ ||
ప్రత్యాఖ్యాతం న జానాతి నాత్మానం నాత్మనః కులమ్ |
యో నృశంస స్వభావేన మాం ప్రార్థయితుమిచ్ఛతి || ౧౧ ||
ఛిన్నా భిన్నా విభక్తా వా దీప్తే వాగ్నౌ ప్రదీపితా |
రావణం నోపతిష్ఠేయం కిం ప్రలాపేన వశ్చిరమ్ || ౧౨ ||
ఖ్యాతః ప్రాజ్ఞః కృతజ్ఞశ్చ సానుక్రోశశ్చ రాఘవః |
సద్వృత్తో నిరనుక్రోశః శఙ్కే మద్భాగ్య సంక్షయాత్ || ౧౩ ||
రాక్షసానాం సహస్రాణి జనస్థానే చతుర్దశః |
యేనై కేన నిరస్తాని స మాం కిం నాభిపద్యతే || ౧౪ ||
నిరుద్ధా రావణే నాహం అల్పవీర్యేణ రక్షసా |
సమర్థః ఖలు మే భర్తా రావణం హన్తుమాహవే || ౧౫ ||
విరాధో దణ్డకారణ్యే యేన రాక్షస పుంగవః |
రణే రామేణ నిహతః స మాం కిం నాభిపద్యతే || ౧౬ ||
కామం మధ్యే సముద్రస్య లఙ్కేయం దుష్ప్రధర్షణా |
న తు రాఘవ బాణానాం గతిరోధీ హ విద్యతే || ౧౭ ||
కిన్ను తత్కారణం యేన రామో ధృఢ పరాక్రమః |
రక్షసాపహృతాం భార్యా మిష్టాం నాభ్యవపద్యతే || ౧౮ ||
ఇహస్థాం మాం న జానీతే శఙ్కే లక్ష్మణ పూర్వజః |
జానన్నపి హి తేజస్వీ ధర్షణం మర్షయిష్యతి || ౧౯ ||
హృతేతి యోఽధిగత్వా మాం రాఘవాయ నివేదయేత్ |
గృధరాజోఽపి స రణే రావణేన నిపాతితః || ౨౦ ||
కృతం కర్మ మహత్తేన మాం తథాఽభ్యవపద్యతా |
తిష్ఠతా రావణద్వన్ద్వే వృద్ధేనాపి జటాయుషా || ౨౧ ||
యది మా మిహ జానీయాత్ వర్తమానం స రాఘవః |
అద్య బాణై రభిక్రుద్ధః కుర్యాల్లోకమరాక్షసమ్ || ౨౨ ||
విధమేచ్ఛ పురీం లఙ్కాం శోషయేచ్ఛ మహోదధిమ్ |
రావణస్య చ నీచస్య కీర్తిం నామ చ నాశయేత్ || ౨౩ ||
తతో నిహతా నాధానాం రాక్షసీనాం గృహే గృహే |
యథా హమేవం రుదతీ తదా భూయో నసంశయః || ౨౪ ||
అన్విష్య రక్షసాం లఙ్కాం కుర్యాద్రామః సలక్ష్మణః |
న హి తాభ్యాం రిపుర్దృష్టో ముహూర్తమపి జీవతి || ౨౫ ||
చితాధూమాకులపథా గృధమణ్డల సంకులా |
అచిరేణ తు లఙ్కేయం శ్మశాన సదృశీభవేత్ || ౨౬ ||
అచిరేణైవ కాలేన ప్రాప్స్యామ్యేవ మనోరథమ్ |
దుష్ప్రస్థానోఽయ మాఖ్యాతి సర్వేషాం వో విపర్యయమ్ || ౨౭ ||
యాదృశా నీహ దృశ్యంతే లఙ్కాయా మశుభాని వై |
అచిరేణ తు కాలేన భవిష్యతి హతప్రభా || ౨౮ ||
నూనం లఙ్కా హతే పాపే రావణే రాక్షసాధమే |
శోషం యాస్యతి దుర్ధర్షా ప్రమదా విధవా యథా || ౨౯ ||
పుణ్యోత్సవసముత్థా చ నష్టభర్త్రీ స రాక్షసీ |
భవిష్యతి పురీ లంకా నష్టభర్త్రీ యథాఽఙ్గనా || ౩౦ ||
నూనం రాక్షసకన్యానాం రుదన్తీనాం గృహే గృహే |
శ్రోష్యామి న చిరాదేవ దుఃఖార్తానా మిహ ధ్వనిమ్ || ౩౧ ||
సాన్ధకారా హతద్యోతా హత రాక్షసపుఙ్గవా |
భవిష్యతి పురీ లఙ్కా నిర్దగ్ధా రామసాయకైః || ౩౨ ||
యది నామ స శూరో మాం రామో రక్తాన్తలోచనః |
జానీయాద్వర్తమానాం హి రావణస్య నివేశనే || ౩౩ ||
అనేన తు నృశంసేన రావణే నాధమేన మే |
సమయో యస్తు నిర్దిష్టః తస్యకాలోఽయమాగతః || ౩౪ ||
స చ మే విహితో మృత్యురస్మిన్ దుష్టే న వర్తతే |
అకార్యం యే న జానన్తి నైరృతాం పాపకారిణః |
అధర్మాత్తు మహోత్పాతో భవిష్యతి హి సాంప్రతమ్ || ౩౫ ||
నైతే ధర్మం విజానన్తి రాక్షసాః పిశితాశనాః |
ధ్రువం మా ప్రాతరాశార్థే రాక్షసః కల్పయిష్యతి || ౩౬ ||
సాఽహం కథమ్ కరిష్యామి తం వినా ప్రియదర్శనమ్ |
రామం రక్తాన్తనయనం అపస్యన్తీ సుదుఃఖితా || ౩౭ ||
యది కశ్చిత్ప్రదాతామే విషస్యాద్య భవేదిహ |
క్షిప్రం వైవస్వతం దేవం పశ్యేయం పతినా వినా || ౩౮ ||
నా జానా జ్జీవతీం రామః స మాం లక్ష్మణపూర్వజః |
జానంతౌ తౌ న కుర్యాతాం నోర్వ్యాం హి మమ మార్గణమ్ || ౩౯ ||
నూనం మమైవ శోకేన స వీరో లక్ష్మణాగ్రజః |
దేవలోక మితోయాతః త్యక్త్వా దేహం మహీపతే || ౪౦ ||
ధన్యా దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చపరమర్షయః |
మమ పశ్యన్తి యే నాథం రామం రాజీవ లోచనమ్ || ౪౧ ||
అథవా కిన్ను తస్యార్థో ధర్మకామస్య ధీమతః |
మయా రామస్య రాజర్షేర్భార్యయా పరమాత్మనః || ౪౨ ||
దృశ్యమానే భవేత్ప్రీతిః సౌహృదం నాస్త్యపశ్యతః |
నాశయంతి కృతఘ్నాస్తు న రామో నాశయిష్యతి || ౪౩ ||
కిం ను మే నగుణాః కేచిత్ కింవా భాగ్యక్షయో మమ |
యాsహం సీదామి రామేణ హీనా ముఖ్యేన భామినీ || ౪౪ ||
శ్రేయో మే జీవితాన్ మర్తుం విహీనయా మహాత్మనః |
రామాదక్లిష్ట చారిత్రాత్ శూరాత్ శత్రునిబర్హణాత్ || ౪౫ ||
అథవా న్యస్తశస్త్రౌ తౌ వనే మూలఫలాశినౌ |
భ్రాతరౌ హి నరశ్రేష్టౌ సంవృతౌ వనగోచరౌ || ౪౬ ||
అథవా రాక్షసేన్ద్రేణ రావణేన దురాత్మనా |
ఛద్మనా ఘాతితౌ శూరౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ || ౪౭ ||
సాఽహమేవం గతే కాలే మర్తు మిచ్ఛామి సర్వథా |
న చ మే విహితో మృత్యు రస్మిన్ దుఃఖేఽపి వర్తతి || ౪8 ||
ధన్యాః ఖలు మహాత్మానో మునయః త్యక్త కిల్బిషాః |
జితాత్మానో మహాభాగా యేషాం న స్తః ప్రియాప్రియే || ౪౯ ||
ప్రియాన్న సంభవేత్ దుఃఖం అప్రియాదధికం భయం |
తాభ్యాం హి యే నియుజ్యంతే నమస్తేషాం మహాత్మనామ్ || ౫౦ ||
సాఽహం త్యక్తా ప్రియార్హేణ రామేణ విదితాత్మనా |
ప్రాణాం స్త్యక్ష్యామి పాపస్య రావణస్య గతా వశమ్ || ౫౧ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే షడ్వింశస్సర్గః ||