సుందరకాండ - షట్చత్వారింశ సర్గః (పంచ సేనాపతి వధ)
హతాన్ మంత్రిసుతాన్ బుద్ధ్వా వానరేణ మహాత్మనా |
రావణః సంవృతాకారః చకార మతిముత్తమామ్ || ౧ ||
స విరూపాక్షయూపాక్షౌ దుర్ధరం చైవ రాక్షసమ్ |
ప్రఘసం భాసకర్ణం చ పంచ సేనాగ్ర నాయకాన్ || ౨ ||
సందిదేశ దశగ్రీవో వీరాన్నయవిశారదాన్ |
హనుమద్గ్రహణ వ్యగ్రాన్ వాయువేగసమాన్యుధి || ౩ ||
యాత సేనాగ్రగాః సర్వే మహాబలపరిగ్రహాః |
సవాజిరథమాతంగాః స కపిః శాస్యతామితి || ౪ ||
యతైశ్చ ఖలు భావ్యం స్యాత్తమాసాద్య వనాలయమ్ |
కర్మ చాపి సమాధేయం దేశకాలవిరోధినమ్ || ౫ ||
న హ్యహం తం కపిం మన్యే కర్మణా ప్రతితర్కయన్ |
సర్వధా తన్మహద్భూతం మహాబలపరిగ్రహమ్ || ౬ ||
భవేదింద్రేణ వా సృష్టమస్మదర్థం తపోబలాత్ |
సనాగయక్షగంధర్వా దేవాసురమహర్షయః || ౭ ||
యుష్మాభి స్సహితైః సర్వేర్మయా సహ వినిర్జితాః |
తైరవశ్యం విధాతవ్యం వ్యళీకం కించిదేవ నః || 8 ||
తదేవ నాత్ర సందేహః ప్రసహ్యా పరిగృహ్యతామ్ |
నావమాన్యో భవద్భిశ్చ హరిర్ధీరపరాక్రమః || ౯ ||
దృష్టా హి హరయః పూర్వం మయా విపులవిక్రమాః |
వాలీ చ సహ సుగ్రీవో జాంబవాంశ్చ మహాబలః || ౧౦ ||
నీలః సేనాపతిశ్చైవ యే చాన్యే ద్వివిదాదయః |
నైవం తేషాం గతిర్భీమాన తేజో న పరాక్రమః || ౧౧ ||
నమతిర్న బలోత్సాహౌ న రూపపరికల్పనమ్ |
మహత్సత్త్వ మిదం జ్ఞేయం కపిరూపం వ్యవస్థితమ్ || ౧౨ ||
ప్రయత్నం మహదాస్థాయ క్రియతా మస్య నిగ్రహః |
కామం లోకాస్త్రయస్సేంద్రాః ససురాసురమానవాః || ౧౩ ||
కామం లోకాస్త్రయః సైంద్రాః ససురాసురమానవాః |
భవతా మగ్రతః స్థాతుం న పర్యాప్తా రణాజిరే |
తథాపి తు నయజ్ఞేన జయ మాకాంక్షతా రణే || ౧౪ ||
ఆత్మా రక్ష్యః ప్రయత్నేన యుద్ధసిద్దిర్హి చంచలా |
తే స్వామి వచనం సర్వే ప్రతిగుహ్య మహౌజసః || ౧౫ ||
సముత్పేతుర్మహావేగా హుతాశసమతేజసః |
రథైర్మత్తైశ్చ మాతంగైర్వాజిభిశ్చ మహాజనైః || ౧౬ ||
శస్త్రైశ్చ వివిధైః తీక్ష్ణైః సర్వైశ్చోపచితా బలై |
తతస్తం దదృశుర్వీరా దీప్యమానం మహాకపిమ్ || ౧౭ ||
రస్మిమంతమివోద్యంతం స్వతేజోరశ్మిమాలినమ్ |
తోరణస్థం మహోత్సాహం మహాసత్త్వం మహాబలమ్ || ౧౮ ||
మహామతిం మహావేగం మహాకాయం మహాబలమ్ |
తం సమీక్ష్యైవ తే సర్వే దిక్షు సర్వాస్వవస్థితాః || ౧౯ ||
తైస్తైః ప్రహరణైర్భీమైరభిపేతుః తతస్తతః |
తస్య పంచాయసాః తీక్ష్ణాః శితాః పీతముఖాః శరాః || ౨౦ ||
శిరస్యుత్పలపత్రాభా దుర్ధరేణ నిపాతితాః |
స తైః పంచభిరావిద్ధః శరైః శిరసి వానరః || ౨౧ ||
ఉత్పపాత నదన్ వ్యోమ్ని దిశో దశ వినాదయన్ |
తతస్తు దుర్ధరో వీరః సరథః సజ్యకార్ముకః || ౨౨ ||
కిరణ్ శతశతైః తీక్ష్ణైరభిపేదే మహాబలః |
స కపిర్వారయామాస తం వ్యోమ్ని శరవర్షిణమ్ || ౨౩ ||
సృష్టిమంతం పయోదాంతే పయోదమివ మారుతః |
అర్ధ్యమానః తతస్తేన దుర్ధరేణానిలాత్మజః || ౨౪ ||
చకార కథనం భూయో వ్యవర్థత చ వేగవాన్ |
సదూరం సహసోత్పత్య దుర్దరస్య రథే హరిః || ౨౫ ||
నిపపాత మహావేగో విద్యుద్రాశిర్గిరావివ |
తతః స మధితాష్టాశ్వం రథం భగ్నాక్షకూబరమ్ || ౨౬ ||
విహాయన్యపతద్భూమౌ దుర్ధరః త్యక్త జీవితః |
తం విరూపాక్షయూపాక్షౌ దృష్ట్వా నిపతితం భువి || ౨౭ ||
సంజాతరోషౌ దుర్దర్షావుత్పేతతురరిందమౌ |
స తాభ్యాం సహసోత్పత్య విష్ఠితో విమలేంబరే || ౨8 ||
ముద్గరాభ్యాం మహాబాహుః వక్షస్యభిహితః కపిః |
తయోర్వేగవతోర్వేగం వినిహత్య మహాబలః || ౨౯ ||
నిపపాత పునర్భూమౌ సుపర్ణ సమవిక్రమః |
స సాలవృక్ష మాసాద్య త ముత్పాట్య చ వానరః || ౩౦ ||
తా వుభౌ రాక్షసౌ వీరౌ జఘాన పవనాత్మజః |
తతః తాం స్త్రీన్ హతాన్ జ్ఞాత్వా వానరేణ తరస్వినా || ౩౧ ||
అభిపేదే మహావేగః ప్రసహ్యా ప్రఘసో హరిం |
భాసకర్ణశ్చ సంక్రుద్ధః శూలమాదాయ వీర్యవాన్ || ౩౨ ||
ఏకతః కపిశార్దూలం యశస్వినమవస్థితమ్ |
పట్టిసేన శితాగ్రేణ ప్రఘసః ప్రత్యయోధయత్ || ౩౩ ||
భాసకర్ణశ్చ శూలేన రాక్షసః కపిసత్తమమ్ |
స తాభ్యాం విక్షతైర్గాత్రైరసృగ్దిగ్థ తనూరుహః || ౩౪ ||
అభవత్ వానరః క్రుద్ధో బాలసూర్య సమప్రభః |
సముత్పాట్య గిరేః శృంగం సమృగవ్యాళపాదపమ్ || ౩౫ ||
జఘాన హనుమాన్వీరౌ రాక్షసౌ కపికుంజరః |
తతస్తేష్వవసన్నేషు సేనాపతిషు పంచసు |
బలం చ తదవశేషం చ నాశయామాస వానరః || ౩౬ ||
అశ్వైరశ్వాన్ గజైర్నాగాన్ యోధైర్యోధాన్ రథై రథాన్ |
సకపిర్నాశయామాస సహస్రాక్ష ఇవాసురాన్ || ౩౭ ||
హతైర్నాగైశ్చ తురగైర్భగ్నాక్షైశ్చ మహారథైః |
హతైశ్చ రాక్షసైర్భూమీరుద్దమార్గా సమంతతః || ౩౮ ||
తతః కపిస్తాన్ ధ్వజినీపతీన్ రణే |
నిహత్య వీరాన్ సబలాన్ సవాహనాన్ |
సమీక్ష్య వీరః పరిగృహ్య తోరణం |
కృతక్షణః కాల ఇవ ప్రజాక్షయే || ౩౯ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే షట్చత్త్వారింశస్సర్గః ||