సుందరకాండ - అష్టచత్వారింశ సర్గః (ఇంద్రజిత్ యుద్ధం - బ్రహ్మాస్త్ర బంధనం)
తతస్సరక్షోఽధిపతిర్మహాత్మా హనూమతాక్షే నిహతే కుమారే |
మనః సమాధాయ సదేవకల్పం సమాదిదేశేంద్రజితం సరోషమ్ || ౧ ||
త్వమస్త్రవిత్ శస్త్రవిదాం వరిష్ఠః సురాసురాణామపి శోకదాతా |
సురేషుసేంద్రేషు చ దృష్టకర్మా పితామహారాధన సంచితాస్త్రః || ౨ ||
తవాస్త్రబలమాసాద్య నాసురా న మరుద్గణాః |
న శేకుః సమరేస్థాతుం సురేశ్వర సమాశ్రితాః || ౩ ||
నకశ్చిత్ త్రిషు లోకేషు సంయుగే న గతశ్రమః |
భుజవీర్యగుప్తశ్చ తపసా చాభిరక్షితః |
దేశకాలవిభాగజ్ఞః త్వమేవ మతిసత్తమః || ౪ ||
నతేsస్త్వశక్యం సమరేషు కర్మణా న తేఽస్త్యకార్యం మతిపూర్వ మంత్రణే |
నసోఽస్తి కశ్చిత్ త్రిషు సంగ్రహేషు వై న వేద యస్తేఽస్త్రబలం బలం చ తే || ౫ ||
మమానురూపం తపసో బలం చ తే పరాక్రమశ్చాస్త్రబలం చ సంయుగే |
న త్వాం సమాసాద్య రణావమర్దే మనః శ్రమం గచ్చతి నిశ్చితార్థమ్ || ౬ ||
నిహతాః కింకరాః సర్వే జంబుమాలీ చ రాక్షసః || ౭ ||
అమాత్యపుత్త్రా వీరాశ్చ పంచసేనాగ్రయాయినః |
బలాని సుసమృద్ధాని సాశ్వనాగరథానిచ || 8 ||
సహోదరః తే దయితః కుమారోఽక్షశ్చ సూదితః |
న హి తేష్వేవ మే సారో యస్త్వయ్యరినిషూదన || ౯ ||
ఇదం హి దృష్ట్వా మతిమన్మహద్బలమ్ కపేః ప్రభావం చ పరాక్రమం చ |
త్వమాత్మనశ్చాపి సమీక్ష్య సారం కురుష్వ వేగం స్వబలానురూపమ్ || ౧౦ ||
బలావమర్దస్త్వయి సన్నికృష్టే యథాగతే శామ్యతి శాంతశత్రౌ |
తథా సమీక్ష్యాత్మబలం పరం చ సమారభస్వ అస్త్రవిదాం వరిష్ఠ || ౧౧ ||
న వీర సేనా గణశోచ్యవంతి న వజ్ర మాదాయ విశాలసారమ్ |
న మారుతస్యాస్య గతేః ప్రమాణమ్ న చాగ్నికల్పః కరణేన హంతుమ్ || ౧౨ ||
తమేవ మర్థం ప్రసమీక్ష్య సమ్యక్ స్వకర్మసామ్యాద్ధి సమాహితాత్మా |
స్మరం శ్చ దివ్యం ధనుషోఽస్త్రవీర్యమ్ ప్రజాక్షతం కర్మ సమారభస్వ || ౧౩ ||
న ఖల్వియం మతిః శ్రేష్ఠా యత్త్వాం సంప్రేషయామ్యహమ్ |
ఇయం చ రాజధర్మాణాం క్షత్రస్య చ మతిర్మతా || ౧ ||
నానాశస్త్రైశ్చ సంగ్రామే వైశారద్యమరిందమ |
అవశ్య మేవ యోద్ధవ్యం కామ్యశ్చ విజయో రణే || ౧౫ ||
తతః పితుస్తద్వచనం నిశమ్య ప్రదక్షిణం దక్షసుత ప్రభావః |
చకార భర్తార మదీనసత్త్వో రణాయ వీరః ప్రతిపన్నబుద్ధిః || ౧౬ ||
తత స్తైః స్వగణైరిష్టైః ఇంద్రజిత్ ప్రతిపూజితః |
యుద్దోద్దతః కృతోత్సాహః సంగ్రామం ప్రత్యపద్యత || ౧౭ ||
శ్రీమాన్పద్మపలాశాక్షో రాక్షసాధిపతేః సుతః |
నిర్జగామ మహాతేజాః సముద్ర ఇవ పర్వసు || ౧౮ ||
స పక్షిరాజోపమతుల్యవేగైః వ్యాళైశ్చతుర్భిః సితతీక్ష్ణదంష్ట్రైః |
రథం సమాయుక్త మసంగవేగం సమారురోహేంద్రిజిదింద్ర కల్పః || ౧౯ ||
స రథీ ధన్వినాం శ్రేష్ఠః శస్త్రజ్ఞోఽస్త్రవిదాం వరః |
రథేనాభియయౌ క్షిప్రం హనుమాన్యత్ర సోsభవత్ || ౨౦ ||
స తస్య రథ నిర్ఘోషం జ్యాస్వనం కార్ముకస్య చ |
నిశమ్య హరివీరోఽసౌ సంప్రహృష్టతరోఽభవత్ || ౨౧ ||
సుమహచ్చాపమాదాయ శితశల్యాంశ్చ సాయకాన్ |
హనుమంత మభిప్రేత్య జగామ రణపండితః || ౨౨ ||
తస్మింస్తతః సంయతి జాతహర్షే రణాయ నిర్గచ్ఛతి బాణపాణౌ |
దిశశ్చ సర్వాః కలుషాబభూవుః మృగాశ్చ రౌద్రా బహుదా వినేతుః || ౨౩ ||
సమాగతాః తత్ర తు నాగయక్షా మహర్షయశ్చక్రచరాశ్చ సిద్ధాః |
నభః సమావృత్య చ పక్షి సంఘా వినేదురుచ్చైః పరమ ప్రహృష్టాః || ౨౪ ||
ఆయాంతం స రథం తూర్ణమింద్రజితం కపి |
నిననాద మహానాదం వ్యవర్థత చ వేగవాన్ || ౨౫ ||
ఇంద్రజిత్తు రథం దివ్యమాస్థితః చిత్రకార్ముకః |
ధనుర్విష్ఫారయామాస తటిదూర్జితనిస్స్వనమ్ || ౨౬ ||
తతః సమేతావతి తీక్ష్ణవేగౌ మహాబలౌ తౌ రణనిర్విశంకౌ |
కపిశ్చ రక్షోధి పతేశ్చ పుత్త్రః సురాసురేంద్రావివ బద్ధవైరౌ || ౨౭ ||
స తస్య వీరస్య మహారథస్య ధనుష్మతః సంయతి సమ్మతస్య |
శర ప్రవేగం వ్యహనత్ప్రవృద్ధః చచార మార్గే పితురప్రమేయే || ౨8 ||
తతః శరానాయతతీక్ష్ణశల్యాన్ సుపత్రిణః కాంచన చిత్ర పుంఖాన్ |
ముమోచ వీరః పరవీరహంతా సుసన్నతాన్ వజ్రనిపాతవేగాన్ || ౨౯ ||
తతస్తు తత్ స్వ్యందననిస్స్వనం చ మృదంగభేరీపటహాస్వనంచ |
నికృష్యమాణస్య చ కార్ముకస్య నిశమ్య ఘోషం పునరుత్ప్రపాత || ౩౦ ||
శరణామంతరేష్వాశు వ్యవర్తత మహాకపిః |
హరిః తస్యాభిలక్ష్యస్య మోఘయన్ లక్ష్య సంగ్రహమ్ || ౩౧ ||
శరణామగ్రతస్తస్య పునస్సమభివర్తత
ప్రసార్య హస్తౌ హనుమాన్ ఉత్పపాతానిలాత్మజః || ౩౨ ||
తా వుభౌ వేగసంపన్నౌ రణకర్మ విశారదౌ |
సర్వభూతమనోగ్రాహి చక్రతుర్యుద్ధ ముత్తమమ్ || ౩౩ ||
హనూమతో న వేద రాక్షసోఽన్తరం నమారుతిః తస్య మహాత్మనోఽన్తరమ్ |
పరస్పరం నిర్విషహౌ బభూవతుః సమేత్య తౌ దేవసమానవిక్రమౌ || ౩౪ ||
తతస్తు లక్ష్యే స విహన్యమానే శరేష్వమోఘేషు చ సంపతత్సు |
జగామ చింతాం మహతీం మహాత్మా సమాధి సంయోగ సమాహితాత్మా || ౩౫ ||
తతో మతిం రాక్షసరాజసూనుశ్చకార తస్మిన్ హరివీరముఖ్యే |
అవధ్యతాం తస్య కపేః సమీక్ష్య కథం నిగచ్ఛేదితి నిగ్రహార్థమ్ || ౩౬ ||
తతః పైతామహం వీర సోఽస్త్రమస్త్రవిదాం వరః |
సందధే సుమహాతేజాః తం హరిప్రవరం ప్రతి || ౩౭ ||
అవధ్యోఽయమితి జ్ఞాత్వా తమస్త్రేణాస్త్రతత్త్వవిత్ |
నిజగ్రాహ మహాబాహుః మారుతాత్మజమింద్రజిత్ || ౩౮ ||
తేన బద్ధస్తతోఽస్త్రేణ రాక్షసేన స వానరః |
అభవన్నిర్విచేష్టశ్చ పపాత చ మహీతలే || ౩౯ ||
తతోఽథ బుద్ధ్వా స తదాస్త్రబంధం ప్రభోః ప్రభావాత్ విగతాత్మవేగః |
పితామహానుగ్రహమాత్మనశ్చ విచింతయామాస హరిప్రవీరః || ౪౦ ||
తతః స్వాయంభువైర్మంత్రైః బ్రహ్మాస్త్రమభిమంత్రితమ్ |
హనుమాంశ్చింతయామాస వరదానం పితామహత్ || ౪౧ ||
న మేఽస్త్రబంధస్య చ శక్తిరస్తి విమోక్షణే లోకగురోః ప్రభావాత్ |
ఇత్యేవ మత్వా విహితోఽస్త్రబన్ధో మయాఽఽత్మయోనేరసువర్తితవ్యః || ౪౨ ||
సవీర్యమస్త్రస్య కపిర్విచార్య పితామహానుగ్రహమాత్మనశ్చ |
విమోక్ష శక్తిం పరిచింతయిత్వా పితామహాజ్ఞామనువర్తతే స్మ || ౪౩ ||
అస్త్రేణాపి హి బద్ధస్య భయం మమ న జాయతే |
పితమహేంద్రాభ్యాం రక్షితస్యానిలేనచ || ౪౪ ||
గ్రహణేచాపి రక్షోభిర్మహాన్మే గుణదర్శనః |
రాక్షసేంద్రేణ సంవాదః తస్మాత్ గృహ్ణంతు మాంపరే || ౪౫ ||
స నిశ్చితార్థః పరవీరహంతా సమీక్ష్యకారీ వినివృత్తచేష్టః |
పరైః ప్రసహ్యాభిగతైర్నిగృహ్య ననాద తైః తైః పరిభర్త్యృమానః || ౪౬ ||
తతః తం రాక్షాసా దృష్ట్వా నిర్విచేష్టమరిందమమ్ |
బబంధుః శణవల్కైశ్చ ద్రుమచీరైశ్చ సంహతైః || ౪౭ ||
స రోచయామాస పరైశ్చబంధనమ్ ప్రసహ్యవీరైరభినిగ్రహం చ |
కౌతుహలాన్మాం యది రాక్షసేంద్రో ద్రష్టుం వ్యవస్యేదితి నిశ్చితార్థః || ౪8 ||
స బద్ధస్తేన వల్కేన విముక్తోఽస్త్రేణ వీర్యవాన్ |
అస్త్రబంధః స చాన్యాం హి న బంధమనువర్తతే || ౪౯ ||
అథేంద్రజిత్తు ద్రుమచీరబద్ధం విచర్యవీరః కపిసత్తమం తమ్ |
విముక్త మస్త్రేణ జగామ చింతామ్ నాన్యేన బద్ధో హ్యనువర్తతేఽస్త్రమ్ || ౫౦ ||
అహో మహత్కార్య కృతం నిరర్థకం న రాక్షసైర్మంత్రగతిర్విమృష్ఠా |
పునశ్చ నాస్త్రే విహతేఽస్త్రమన్యత్ ప్రవర్తతే సంశయితాః స్మ సర్వే || ౫౧ ||
అస్త్రేణ హనుమాన్ ముక్తోనాత్మానమవబుధ్యత |
కృష్యమాణస్తు రక్షోభిః తైశ్చ బంధైర్నిపీడితః || ౫౨ ||
హన్యమానః తతః క్రూరై రాక్షసైః కాష్టముష్టిభిః |
సమీపం రాక్షసేంద్రస్య ప్రాకృష్యత స వానరః || ౫౩ ||
అథేంద్రజిత్తం ప్రసమీక్ష్యముక్తం అస్త్రేణ బద్ధం ద్రుమచీరసూత్రైః |
వ్యదర్శయత్తత్ర మహాబలమ్ తం హరిప్రవీరం సగణాయ రాజ్ఞే || ౫౪ ||
తం మత్తమివ మాతంగ బద్ధం కపివరోత్తమమ్ |
రాక్షసా రాక్షసేంద్రాయ రావణాయ న్యవేదయన్ || ౫౫ ||
కోఽయం కస్య కుతోవాఽత్ర కిం కార్యం కో వ్యపాశ్రయః |
ఇతి రాక్షసవీరాణాం తత్ర సంజజ్ఞిరే కథాః || ౫౬ ||
హన్యతాం దహ్యతాం వాఽపి భక్ష్యతామితి చాపరే |
రాక్షసాః తత్ర సంక్రుద్ధః పరస్పర మథాఽబ్రువన్ || ౫౭ ||
అతీత్య మార్గం సహసా మహాత్మా స తత్ర రక్షోఽధిపపాదమూలే |
దదర్శ రాజ్ఞః పరిచారవృద్దాన్ గృహం మహారత్న విభూషితం చ || ౫8 ||
స దదర్శ మహాతేజా రావణః కపిసత్తమమ్ |
రక్షోభిర్వికృతాకారైః కృష్యమాణ మితస్తతః || ౫౯ ||
రాక్షసాధిపతిం చాపి దదర్శ కపిసత్తమః |
తేజోబలసమాయుక్తం తపంతమివ భాస్కరమ్ || ౬౦ ||
సరోషసంవర్తిత తామ్రదృష్టిః దశాననః తం కపిమన్వవేక్ష్య |
అథోపవిష్యాన్ కులశీలవృద్ధాన్ సమాదిశత్తం ప్రతిమంత్రిముఖ్యాన్ || ౬౧ ||
యథాక్రమం తైః స కపిర్విపృష్టః కార్యార్థమర్థస్య చ మూలమాదౌ |
నివేదయామాస హరీశ్వరస్య దూతః సకాశాత్ అహమాగతోఽస్మి || ౬౨ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే అష్టచత్త్వారింశస్సర్గః ||