సుందరకాండ - ఏకపంచాశ సర్గః (హనుమద్ధితబోధ)
తం సమీక్ష్య మహాసత్త్వం సత్త్వవాన్ హరిసత్తమః |
వాక్య మర్థవదవ్యగ్రః తం ఉవాచ దశాననమ్ || ౧ ||
అహం సుగ్రీవసన్దేశాత్ ఇహ ప్రాప్తః తవాలయమ్ |
రాక్షసేంద్ర హరీశస్త్వాం భ్రాతా కుశలమబ్రవీత్ || ౨ ||
భ్రాతుః శృణు సమాదేశం సుగ్రీవస్య మహాత్మనః |
ధర్మార్థోపహితం వాక్య మిహచాముత్ర చ క్షమమ్ || ౩ ||
రాజా దశరథో నామ రథకుజ్ఞరవాజిమామ్ |
పితేవ బంధుర్లోకస్య సురేశ్వర సమద్యుతిః || ౪ ||
జ్యేష్ఠః తస్య మహాబాహుః పుత్రః ప్రియకరః ప్రభుః |
పితుర్నిర్దేశాన్నిష్క్రాంతః ప్రవిష్ఠో దండకావనమ్ || ౫ ||
లక్ష్మణేన సహభ్రాత్రా సీతాయా చాపి భార్యయా |
రామో నామ మహాతేజా ధర్మ్యం పన్థానమాశ్రితః || ౬ ||
తస్య భార్యా వనే నష్టా సీతా పతిమనువ్రతా |
వైదేహస్య సుతా రాజ్ఞో జనకస్య మహాత్మనః || ౭ ||
సమార్గమాణస్తాం దేవీం రాజపుత్త్రః సహానుజః |
ఋష్యమూకమనుప్రాప్తః సుగ్రీవేణ సమాగతః || 8 ||
తస్య తేన ప్రతిజ్ఞాతం సీతాయాం పరిమార్గణమ్ |
సుగ్రీవస్యాపి రామేణ హరిరాజ్యం నివేదితమ్ || ౯ ||
తతః తేన మృథే హత్వా రాజపుత్త్రేణ వాలినమ్ |
సుగ్రీవః స్థాపితో రాజ్యే హర్యృక్షాణాం గణేశ్వరః || ౧౦ ||
త్వయా విజ్ఞాతపూర్వశ్చవాలీ వానరపుంగవః |
రామేణ నిహత సజ్ఞ్ఖ్యేశరేణైకేన వానరః || ౧౧ ||
స సీతా మార్గమాణే వ్యగ్రః సుగ్రీవసత్యసంగరః |
హరీన్ సంప్రేషయామాస దిశః సర్వా హరీశ్వరః || ౧౨ ||
తాం హరీణాం సహస్రాణి శతాని నియుతాని చ |
దిక్షు సర్వాసు మార్గన్తే హ్యథశ్చోపరిచామ్బరే || ౧౩ ||
వైనతేయసమాః కేచిత్ కేచిత్ తత్రానిలోపమాః |
అసంగతయః శీఘ్రా హరివీరా మహాబలాః || ౧౪ ||
అహం తు హనుమాన్నామ మారుతస్య ఔరసస్సుతః |
సీతాయాస్తు కృతే తూర్ణం శతయోజనమాయతమ్ || ౧౫ ||
సముద్రం లంఘయిత్వైవ తాం దిద్రుక్షురిహాగతః |
భ్రమతా చ మయా దృష్టా గృహే తే జనకాత్మజా || ౧౬ ||
తద్భవాన్ దృష్టధర్మార్థః తపః కృత పరిగ్రహః |
పరదారాన్ మహాప్రాజ్ఞ నోపరోద్ధుం త్వమర్హసి || ౧౭ ||
న హి ధర్మ విరుద్ధేషు బహ్వాపాయేషు కర్మసు |
మూలఘాతిషు సజ్జన్తే బుద్ధిమన్తో భవద్విథాః || ౧౮ ||
కశ్చ లక్ష్మణముక్తానాం రామకోపానువర్తినామ్ |
శరణామగ్రతః స్థాతుం శక్తో దేవాసురేష్వపి || ౧౯ ||
న చాపి త్రిషు లోకేషు రాజన్ విద్యేత కశ్చన |
రాఘవస్య వ్యళీకం యః కృత్వా సుఖమవాప్నుయాత్ || ౨౦ ||
తత్త్రికాలహితం వాక్యం ధర్మ్యమర్థానుబన్ది చ |
మన్యస్వ నరదేవాయ జానకీ ప్రతిదీయతామ్ || ౨౧ ||
దృష్ఠా హీయం మయా దేవీ లబ్దం య దిహ దుర్లభమ్ |
ఉత్తరం కర్మ యత్ శేషం నిమిత్తం తత్ర రాఘవః || ౨౨ ||
లక్షితేయం మయా సీతా తథా శోకపరాయణా |
గృహ్యాయాం నాభిజానాసి పజ్ఞ్చాస్యామివ పన్నగీం || ౨౩ ||
నేయం జరయితుం శక్యా సాసురైరమరైరపి |
విషసంసృష్ట మత్యర్థం భుక్తమన్నమివౌజసా || ౨౪ ||
తపః సన్తాపలబ్దస్తే యోsయం ధర్మపరిగ్రహః |
న స నాశయితుం న్యాయ ఆత్మ ప్రాణపరిగ్రహః || ౨౫ ||
అవధ్యతాం తపోభిర్యాం భవాన్ సమనుపశ్యతి |
ఆత్మనః సాసురైర్దేవైర్హేతుః తత్రాప్యయం మహాన్ || ౨౬ ||
సుగ్రీవో నహి దేవోఽయం నాసురో న చ రాక్షసః |
న దానవో న గంధర్వో న యక్షో న చ పన్నగః || ౨౭ ||
తస్మాత్ ప్రాణపరిత్రాణం కథం రాజన్ కరిష్యసి |
న తు ధర్మోపసంహారం అధర్మఫలసంహితమ్ || ౨8 ||
తదేవ ఫలమన్వేతి ధర్మశ్చాధర్మనాశనః |
ప్రాప్త ధర్మఫలం తావత్ భవతా నాత్ర న సంశయః || ౨౯ ||
ఫలమస్యాప్యధర్మ్యస్య క్షిప్రమేవ ప్రపత్స్యసే |
జనస్థానవథం బుద్ధ్వా బుద్ధ్వా వాలివథం ప్రతి || ౩౦ ||
రామసుగ్రీవ సఖ్యం చ బుద్ధ్యస్వ హిత మాత్మనః |
కామం ఖల్వహ మప్యేకః సవాజిరథకుజ్ఞరామ్ || ౩౧ ||
లంకాం నాశయితుం శక్తస్తస్యైష తు న నిశ్చయః |
రామేణ హి ప్రతిజ్ఞాతం హర్యృక్షగణసన్నిధౌ || ౩౨ ||
ఉత్సాదనమమిత్రాణాం సీతాయైస్తు ప్రధర్షితా |
అపకుర్వన్ హి రామస్య సాక్షాదపి పురందరః || ౩౩ ||
న సుఖం ప్రాప్నుయాదన్యః కిం పునస్త్వద్విధో జనః |
యాం సీతే త్యభిజానాసి యేయం తిష్టతి తే వశే || ౩౪ ||
కాళరాత్రీతి తాం విద్ధి సర్వలంకావినాశినీం |
తదలం కాలపాశేన సీతావిగ్రహరూపిణా || ౩౫ ||
స్వయం స్కన్థావసక్తేన క్షమమాత్మని చిన్త్యతాం |
సీతాయా స్తేజసా దగ్ధాం రామ కోపప్రపీడితామ్ || ౩౬ ||
దహ్యమానా మిమాం పశ్య పురీం సాట్టప్రతోళికాం |
స్వాని మిత్త్రాణి మన్త్రీంశ్చ జ్ఞాతీన్ భాతౄన్ సుతాన్ హితాన్ || ౩౭ ||
భోగాన్దారాం శ్చ లంకాం చ మా వినాశముపానయ |
సత్యం రాక్షస రాజేంద్ర శృణుష్వ వచనం మమ || ౩8 ||
రామదాసస్య దూతస్య వానరస్య చ విశేషతః |
సర్వాన్ లోకాన్ సుసంహృత్య సభూతాన్ స చరాచరాన్ || ౩౯ ||
పునరేవ తథా స్రష్ఠుం శక్తో రామో మహాయశాః |
దేవాసుర నరేన్ద్రేషు యక్షరక్షోగణేషు చ || ౪౦ ||
విధ్యాధరేషు సర్వేషు గన్ధర్వేషూరగేషు చ |
సిద్ధేషు కిన్నరేన్ద్రేషు పతత్రిషు చ సర్వతః || ౪౧ ||
సర్వభూతేషు సర్వత్ర సర్వకాలేషు నాస్తి సః |
యో రామం ప్రతియుధ్యేత విష్ణుతుల్య పరాక్రమమ్ || ౪౨ ||
సర్వలోకేశ్వర స్యైవం కృత్వా విప్రియ ముత్తమం |
రామస్య రాజసింహస్య దుర్లభం తవ జీవితమ్ || ౪౩ ||
దేవాశ్చ దైత్యాశ్చ నిశాచరేన్ద్ర గంధర్వవిధ్యాధరనాగయక్షాః |
రామస్య లోకత్రయనాయకస్య స్థాతుం నశక్తాః సమరేషు సర్వే || ౪౪ ||
బ్రహ్మా స్వయంభూశ్చతురాననోవా
రుద్రస్త్రిణేత్రః త్రిపురాన్తకో వా |
ఇన్ద్రో మహేన్ద్రోః సురనాయకో వా
త్రాతుమ్ న శక్తా యుధి రామవధ్యం || ౪౫ ||
స సౌష్టవో పేత మదీనవాదినః
కపేర్నిశమ్యాప్రతిమోఽప్రియం చ |
దశాననః కోపవివృత్తలోచనః
సమాదిశత్ తస్య వధం మహాకపేః || ౪౬ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ఏకపంచాశస్సర్గః ||