సుందరకాండ - చతుఃపంచాశ సర్గః (లంకా దహనము)
వీక్షమాణస్తతో లంకాం కపిః కృత మనోరథః |
వర్థమాన సముత్సాహః కార్యశేషమచింతయత్ || ౧ ||
కిన్ను ఖల్వశిష్ఠం మే కర్తవ్య మిహ సాంప్రతమ్ |
యదేషాం రక్షసాం భూయః సంతాపజననం భవేత్ || ౨ ||
వనం తావత్ ప్రమథితం ప్రకృష్టా రాక్షసా హతాః |
బలైక దేశః క్షపితః శేషం దుర్గ వినాశనమ్ || ౩ ||
దుర్గేవినాశితే కర్మ భవేత్ సుఖపరిశ్రమమ్ |
అల్పయత్నేన కార్యేఽస్మిన్ మమస్యాత్ సఫలః శ్రమః || ౪ ||
యోహ్యయం మమ లాంగూలే దీప్యతే హవ్య వాహనః |
అస్య సంతర్పణం న్యాయం కర్తుమేభిర్గృహోత్తమైః || ౫ ||
తతః ప్రదీప్తలాంగూలః సవిద్యుదివ తోయదః |
భవనాగ్రేషు లంకాయా విచచార మహాకపిః || ౬ ||
గృహాద్గృహం రాక్షసానాం ఉద్యానానిచ వానరః |
వీక్షమాణో హ్యసంత్రస్తః ప్రాసాదాంశ్చ చచార సః || ౭ ||
అవప్లుత్య మహావేగః ప్రహస్తస్య నివేశనమ్ |
అగ్నిం తత్ర స నిక్షిప్య శ్వసనేన సమో బలీ || 8 ||
తతోన్యత్పుప్లువే వేశ్మ మహాపార్శ్వస్య వీర్యవాన్ |
ముమోచ హనుమాన్ అగ్నిం కాలానలశిఖోపమమ్ || ౯ ||
వజ్రదంష్ట్రస్య చ తథా పుప్లువే స మహాకపిః |
శుకస్య చ మహాతేజాః సారణస్య చ ధీమతః || ౧౦ ||
తథా చేన్ద్రజితో వేశ్మ దదాహ హరియూథపః |
జమ్బుమాలేః సుమాలేశ్చ దదాహ భవనం తతః || ౧౧ ||
రస్మికేతోశ్చ భవనం సూర్యశత్రోః తథైవ చ |
హ్రస్వకర్ణస్య దంష్ట్రస్య రోమశస్య చ రక్షసః || ౧౨ ||
యుద్ధోన్మత్తస్య మత్తస్య ధ్వజగ్రీవస్య రక్షసః |
విద్యుజ్జిహ్వస్య ఘోరస్య తథా హస్తిముఖస్య చ || ౧౩ ||
కరాళస్య పిశాచస్య శోణితాక్షస్య చైవ హి |
కుంభకర్ణస్య భవనం మకరాక్షస్య చైవ హి || ౧౪ ||
యజ్ఞశత్రోశ్చ భవనం బ్రహ్మశత్రోః తథైవ చ |
నరాన్తకస్య కుంభస్య నికుంభస్య దురాత్మనః || ౧౫ ||
వర్జయిత్వా మహాతేజా విభీషణ గృహం ప్రతి |
క్రమమాణః క్రమేణైవ దదాహ హరిపుంగవః || ౧౬ ||
తేషు తేషు మహార్హేషు భవనేషు మహాయశాః |
గృహేష్వృద్ధిమతాం వృద్ధిం దదాహ మహాకపిః || ౧౭ ||
సర్వేషాం సమతిక్రమ్య రాక్షసేంద్రస్య వీర్యవాన్ |
అసదాథ లక్ష్మీవాన్ రావణస్య నివేశనమ్ || ౧౮ ||
తతస్తస్మిన్ గృహే ముఖ్యే నానారత్న విభూషితే |
మేరుమందర సంకాశే సర్వమంగళశోభితే || ౧౯ ||
ప్రదీప్త మగ్ని ముత్సృజ్య లాంగులాగ్రే ప్రతిష్టితమ్ |
ననాద హనుమాన్ వీరో యుగాన్త జలదో యథా || ౨౦ ||
శ్వసనేన చ సంయోగాత్ అతివేగో మహాబలః |
కాలాగ్నిరివ జజ్వాల ప్రావర్ధత హుతాశనః || ౨౧ ||
ప్రదీప్తమగ్నిం పవనః తేషు వేశ్మ స్వచారయత్ |
అభూచ్ఛ్వసన సంయోగాత్ అతివేగో హుతాశనః || ౨౨ ||
తాని కాంచనజాలాని ముక్తామణిమయాని చ |
భవనాన్యవశీర్యన్త రత్నవన్తి మహాన్తి చ || ౨౩ ||
తాని భగ్నవిమానాని నిపేతుర్వసుధాతలే |
భవనానీవ సిద్ధానామమ్బరాత్ పుణ్యసంక్షయే || ౨౪ ||
సంజజ్ఞే తుములః శబ్దోరాక్షసానాం ప్రధావతాం |
స్వగృహ్వస్య పరిత్రాణే భగ్నోత్సాహోర్జితశ్రియామ్ || ౨౫ ||
నూనమేషోఽగ్ని రాయాతః కపిరూపేణ హా ఇతి |
క్రన్దన్త్యః సహసాపేతుః స్తనన్థయధరాః స్త్రియః || ౨౬ ||
కాశ్చిదగ్ని పరీతేభ్యో హర్మ్యేభ్యో ముక్త మూర్థజాః |
పతన్త్యో రేజిరేఽభ్రేభ్యః సౌదామిన్య ఇవామ్బరాత్ || ౨౭ ||
వజ్రవిద్రుమ వైడూర్య ముక్తా రజత సంహితాన్ |
విచిత్రాన్భవనాన్ దాతూన్ స్యన్దమానాన్ దదర్శ హ || ౨8 ||
నాగ్నిః తృప్యతి కాష్ఠానాం తృణానాం చ యథా తథా |
హనుమాన్ రాక్షసేంద్రాణాం విశస్తానాం న తృప్యతి ||
క్వచిత్ కింశుకసంకాశాః క్వచిచ్ఛాల్మలిసన్నిభాః |
క్వచిత్కుంకుమసంకాశాః శిఖావహ్నేశ్చకాశిరే || ౩౦ ||
హనూమతా వేగవతా వానరేణ మహాత్మనా |
లంకాపురం ప్రదగ్ధం తత్ రుద్రేణ త్రిపురం యథా || ౩౧ ||
తతస్తు లంకాపుర పర్వతాగ్రే సముత్థితో భీమపరాక్రమోఽగ్నిః |
ప్రసార్యచూడావలయం ప్రదీప్తో హనూమతా వేగవతా విసృష్టః || ౩౨ ||
యుగాన్త కాలానలతుల్యవేగః సమారుతోఽగ్నిర్వ్వృధే దివిస్పృక్ |
విధూమరశ్మిర్భవనేషు సక్తో రక్షః శరీరాజ్యసమర్పితార్చిః || ౩౩ ||
ఆదిత్యకోటీసదృశః సుతేజా లంకాం సమస్తాం పరివార్య తిష్టన్ |
శబ్దైరనైకై రశనిప్రరూఢైర్భిన్దన్ నివాణ్డం ప్రబభౌ మహాగ్నిః || ౩౪ ||
తత్రామ్బరాదగ్నిరతిప్రవృద్ధో రూక్షప్రభః కింశుకపుష్పచూడః |
నిర్వాణధూమాకులరాజయశ్చ నీలోత్పలాభాః ప్రచకాశిరేఽభ్రాః || ౩౫ ||
వజ్రీమహేంద్రస్త్రిదశేశ్వరో వా సాక్షాద్యమో వా వరుణోఽనిలో వా |
రుద్రోsగ్నిరర్కో ధనదశ్చ సోమో న వానరోsయం స్వయమేవ కాలః || ౩౬ ||
కింబ్రాహ్మణః సర్వ పితామహస్య సర్వస్య ధాతుశ్చతురాననస్య |
ఇహాsగతో వానర రూపధారీ రక్షోపసంహారకరః ప్రకోపః || ౩౭ ||
కిం వైష్ణవం వా కపిరూపమేత్య రక్షో వినాశాయ పరం సుతేజః |
అనన్తమవ్యక్త మచిన్త్య మేకమ్ స్వమాయయా సామ్ప్రత మాగతం వా || ౩8 ||
ఇత్యేవమూచుర్భవో విశిష్ఠా రక్షోగణాస్తత్ర సమేత్య సర్వే |
సప్రాణి సంఘాం సగృహాం సవృక్షామ్ దగ్ధాం పురీం తాం సహసా సమీక్ష్య || ౩౯ ||
తతస్తు లంకా సహసా ప్రదగ్ధా సరాక్షసా సాశ్వరథా సనాగా |
సపక్షిసంఘా సమృగా సవృక్షా రురోద దీనా తుములం సశబ్దమ్ || ౪౦ ||
హా తాత హాపుత్త్రక కాన్త మిత్త్ర హా జీవితం భోగయుతం సుపుణ్యమ్ |
రక్షోభిరేవం బహుధా బ్రువద్భిః శబ్దః కృతో ఘోరతరః సుభీమః || ౪౧ ||
హుతాశనజ్వాలసమావృతా సా హతప్రవీరా పరివృత్త యోధా |
హనూమతః క్రోధ బలాభిభూతా బభూవ శాపోపహతేవ లంకా || ౪౨ ||
ససంభ్రమత్రస్త విషణ్ణ రాక్షసామ్ సముజ్జ్వల జ్జ్వాలహుతాశనాంకితామ్ |
దదర్శ లంకాం హనుమాన్మహామనాః స్వయంభుకోపోపహతా మివావనిమ్ || ౪౩ ||
భుంక్త్వా వనం పాదపరత్నసంకులమ్ |
హత్వాతు రక్షాంసి మహాన్తి సంయుగే |
దగ్ధ్వా పురీం తాం గృహరత్న మాలినీమ్ |
తస్థౌ హనుమాన్ పవనాత్మజః కపిః || ౪౪ ||
త్రికూటశృంగాగ్రతలే విచిత్రే ప్రతిష్టితో వానరరాజసింహః |
ప్రదీప్త లాంగూలకృతార్చిమాలీ వ్యరాజతాఽఽదిత్య ఇవాంశుమాలీ || ౪౫ ||
స రాక్షసాం స్తాన్ సుబహూంశ్చ హత్వా |
వనం చ భంక్త్వా బహుపాదపం తత్ |
విసృజ్య రక్షోభవనేషు చాగ్నిమ్ |
జగామ రామం మనసా మహాత్మా || ౪౬ ||
తతస్తు తం వానరవీర ముఖ్యం మహాబలం మారుతతుల్య వేగమ్ |
మహామతిం వాయుసుతం వరిష్టం ప్రతుష్టువుః దేవగణాశ్చ సర్వే || ౪౭ ||
భంక్త్వా వనం మహాతేజా హత్వా రక్షాంసి సంయుగే |
దగ్ధ్వా లంకాపురీం రమ్యాం రరాజ స మహాకపిః || ౪8 ||
తత్రదేవాః సగంధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః |
దృష్ట్వా లంకాం ప్రదగ్ధాం తాం విస్మయం పరమం గతాః || ౪౯ ||
తం దృష్ట్వా వానరశ్రేష్ఠం హనుమంతం మహాకపిం |
కాలాగ్నిరితి సంచిన్త్య సర్వభూతాని తత్రసుః || ౫౦ ||
దేవాశ్చ సర్వేమునిపుంగవాశ్చ గంధర్వవిద్యాధరనాగయక్షాః |
భూతాని సర్వాణి మహాన్తి తత్ర జగ్ముః పరాం ప్రీతిమతుల్యరూపామ్ || ౫౧ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే చతుఃపంచాశస్సర్గః ||