సుందరకాండ - ద్విషష్టితమ సర్గః (దధిముఖుని పరాభవం)
తానువాచ హరిశ్రేష్ఠో హనుమాన్ వానరర్షభః |
అవ్యగ్రమనసో యూయం మధుసేవత వానరాః || ౧ ||
అహమావారయిష్యామి యుష్మాకం పరిపంథినః |
శ్రుత్వా హనుమతో వాక్యం హరీణాం ప్రవరోఽఙ్గదః || ౨ ||
ప్రత్యువాచ ప్రసన్నాత్మా పిబంతు హరయో మధు |
అవశ్యం కృతకార్యస్య వాక్యం హనుమతో మయా || ౩ ||
అకార్యమపి కర్తవ్యం కిమఙ్గ పునరీదృశమ్ |
అఙ్గదస్య ముఖాచ్ఛ్రుత్వా వచనం వానరర్షభాః || ౪ ||
సాధు సాధ్వితి సంహృష్టా వానరాః ప్రత్యపూజయన్ |
పూజయిత్వాఽఙ్గదం సర్వే వానరా వానరర్షభమ్ || ౫ ||
జగ్ముర్మధువనం యత్ర నదీవేగ ఇవ ద్రుతమ్ |
తే ప్రవిష్టా మధువనం పాలానాక్రమ్య వీర్యతః || ౬ ||
అతిసర్గాచ్చ పటవో దృష్ట్వా శ్రుత్వా చ మైథిలీం |
పపుస్సర్వే మధు తదా రసవత్ఫల మాదదుః || ౭ ||
ఉత్పత్య చ తతః సర్వే వనపాలాన్ సమాగతాన్ |
తాడయంతిస్మ శతశస్సక్తాన్ మధువనే తదా || 8 ||
మధూణి ద్రోణమాత్రాణి బాహుభిః పరిగృహ్య తే |
పిబంతి సహితాః సర్వే నిఘ్నంతి స్మ తథా పరే || ౯ ||
కేచిత్పీత్వాఽపవిధ్యంతి మధూని మధుపిఙ్గళాః |
మధూచ్ఛిష్టేన కేచిచ్చ జఘ్నురన్యోన్యముత్కటాః || ౧౦ ||
అపరే వృక్షమూలే తు శాఖాం గృహ్య వ్యవస్థితాః |
అత్యర్థం చ మదగ్లానాః పర్ణాన్యాస్తీర్య శేరతే || ౧౧ ||
ఉన్మత్తభూతాః ప్లవగా మధుమత్తాశ్చ హృష్టవత్ |
క్షిపంతి చ తదాన్యోఽన్యం స్ఖలంతి చ తథాఽపరే || ౧౨ ||
కేచిత్ క్ష్వేళాం ప్రకుర్వంతి కేచిత్కూజంతి హృష్టవత్ |
హరయో మధునా మత్తః కేచిత్ సుప్తా మహీతలే || ౧౩ ||
కృత్వా కేచిత్ దసంత్యన్యే కేచిత్ కుర్వంతి చేతరత్ |
కృత్వా కేచిత్ వదంత్యన్యే కేచిత్ బుధ్యంతి చేతరత్ || ౧౪ ||
యేఽప్యత్ర మధుపాలాస్స్యుః ప్రేష్యా దధిముఖస్య తు |
తేఽపి తైర్వానరైర్భీమైః ప్రతిషిద్ధా దిశో గతాః || ౧౫ ||
జానుభిస్తు ప్రకృష్టాశ్చ దేవమార్గం ప్రదర్శితాః |
అబ్రువన్ పరమోద్విగ్నా గత్వా దధిముఖం వచః || ౧౬ ||
హనుమతా దత్తవరైర్హతం మధువనం బలాత్ |
వయం చ జానుభిః కృష్టా దేవమార్గం చ దర్శితాః || ౧౭ ||
తతో దధిముఖః క్రుద్ధో వనపస్తత్ర వానరః |
హతం మధువనం శ్రుత్వా సాంత్వయామాస తాన్ హరీన్ || ౧౮ ||
ఇహాగచ్ఛత గచ్ఛామో వానరాన్ బలదర్పితాన్ |
బలేన వారయిష్యామో మధు భక్షయతో వయమ్ || ౧౯ ||
శ్రుత్వా దధిముఖ స్యేదం వచనం వానరర్షభాః |
పునర్వీరా మధువనం తేనైవ సహసా యుయుః || ౨౦ ||
మధ్యే చైషాం దధిముఖః ప్రగృహ్య తరసా తరుమ్ |
సమభ్యధావత్ వేగేన తే చ సర్వే ప్లవంగమాః || ౨౧ ||
తే శిలాః పాదపాంశ్చాపి పర్వతాంశ్చాపి వానరాః |
గృహీత్వాऽభ్యగమన్ క్రుద్ధా యత్ర తే కపికుంజరాః || ౨౨ ||
తే స్వామివచనం వీరాహృదయే ష్యవసజ్య తత్ |
త్వరయా హ్యభ్యధావంత సాలతాల శిలాయుధాః || ౨౩ ||
వృక్షస్థాంచ తలస్థాంచ వానరాన్ బలదర్పితాన్ |
అభ్యక్రామం స్తతో వీరాః పాలాస్తత్ర సహస్రశః || ౨౪ ||
అథ దృష్ట్వా దధిముఖం క్రుద్ధం వానరపుంగవాః |
అభ్యధావంత వేగేన హనుమత్ప్రముఖాః తదా || ౨౫ ||
తం సవృక్షం మహాబాహుం అపతంతం మహాబలమ్ |
ఆర్యకం ప్రాహరత్తత్ర బాహుభ్యాం కుపితోఽఙ్గదః || ౨౬ ||
మదాంధశ్చన వేదైన మార్యకోఽయం మమేతి సః |
అథైనం నిష్పిపేషాశు వేగేవత్ వసుధాతలే || ౨౭ ||
స భగ్న బాహూరుభుజో విహ్వలః శోణితోక్షితః |
ముమోహ సహసా వీరో ముహూర్తం కపికుంజరః || ౨8 ||
స సమాశ్వాస సహసా సంక్రుద్ధో రాజమాతులః |
వానరాన్ వారయామాస దండేన మధుమోహితాన్ || ౨౯ ||
స కథంచిత్ విముక్తః తైః వానరైర్వానరర్షభః |
ఉవాచైకాంత మాశ్రిత్య భృత్యాన్ స్వాన్ సముపాగతాన్ || ౩౦ ||
ఏతే తిష్ఠంతు గచ్ఛామో భర్తానో యత్ర వానరః |
సుగ్రీవో విపులగ్రీవః సహ రామేణ తిష్ఠతి || ౩౧ ||
సర్వం చైవాఙ్గదే దోషం శ్రావయిష్యామి పార్థివే |
అమర్షీ వచనం శ్రుత్వా ఘాతయిష్యతి వానరాన్ || ౩౨ ||
ఇష్టం మధువనం హ్యేతత్ సుగ్రీవస్య మహాత్మనః |
పితృపైతామహం దివ్యం దేవైరపి దురాసదమ్ || ౩౩ ||
స వానరన్ ఇమాన్ సర్వాన్ మధులుభ్ధాన్ గతాయుషః |
ఘాతయిష్యంతి దండేన సుగ్రీవః ససుహృజ్జనాన్ || ౩౪ ||
వధ్యా హ్యేతే దురాత్మనో నృపజ్ఞా పరిభావినః |
అమర్ష ప్రభవో రోషః సఫలో నో భవిష్యతి || ౩౫ ||
ఏవముక్త్వా దధిముకో వనపాలాన్ మహాబలః |
జగామ సహసోత్పత్య వనపాలైః సమన్వితః || ౩౬ ||
నిమిషాంతరమాత్రేణ సహి ప్రాప్తో వనాలయః |
సహస్రాంశుసుతో ధీమాన్ సుగ్రీవో యత్ర వానరః || ౩౭ ||
రామం చ లక్ష్మణం చైవ దృష్ట్వా సుగ్రీవ మేవ చ |
సమప్రతిష్ఠాం జగతీం ఆకాశాన్ నిపపాత హ || ౩8 ||
సన్నిపత్య మహావీర్యః సర్వైః తైః పరివారితః |
హరిర్దధిముఖః పాలైః పాలానాం పరమేశ్వరః || ౩౯ ||
స దీనవదనో భూత్వా కృత్వా శిరసి చాంజలిమ్ |
సుగ్రీవస్య శుభౌ మూర్ధ్నా చరణౌ ప్రత్యపీడయత్ || ౪౦ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే ద్విషష్టితమస్సర్గః ||