సుందరకాండ - నవమ సర్గః
తస్యాలయ వరిష్టస్య మధ్యే విపులమాయతమ్ |
దదర్శ భవనం శ్రేష్టం హనుమాన్మారుతాత్మజః || ౧ ||
అర్థయోజన విస్తీర్ణమ్ ఆయతం యోజనం హి తత్ |
భవనం రాక్షసేన్ద్రస్య బహుప్రాసాదసంకులమ్ || ౨ ||
మార్గమాణస్తు వైదే హీం సీతాం ఆయతలోచనామ్ |
సర్వతః పరిచక్రామ హనుమాన్ అరిసూదనః || ౩ ||
ఉత్తమమ్ రాక్షసావాసం హనుమాన్ అవలోకయన్ |
అససాథ లక్ష్మీవాన్ రాక్షసేంద్రనివేశనమ్ || ౪ ||
చతుర్విషాణైర్ద్విరదైః త్రివిషాణైః తథైవ చ |
పరిక్షిప్తమసంబాధం రక్ష్యమాణముదాయుధైః || ౫ ||
రాక్షసీభిశ్చ పత్నీభీ రావణస్య నివేశనమ్ |
అహృతాభిశ్చ విక్రమ్య రాజకన్యాభిరావృతమ్ || ౬ ||
తన్నక్రమకరాకీర్ణం తిమింగిలఝషాకులుమ్ |
వాయువేగ సమాధూతం పన్నగైరివ సాగరమ్ || ౭ ||
యాహి వైశ్రవణే లక్ష్మీ ర్యాచేన్ద్రే హరివాహనే |
సా రావణగృహే సర్వా నిత్యమేవానపాయినీ || ౮ ||
యా చ రాజ్ఞః కుబేరస్య యమస్య వరుణస్య చ |
తాదృశీ తద్విశిష్టా వా ఋద్ధీ రక్షోగృహే ష్విహ || ౯ ||
తస్య హర్మస్య మధ్యస్థం వేశ్మ చాన్యత్సునిర్మితమ్ |
బహునిర్యూహ సంకీర్ణం దదర్శ పవనాత్మజః || ౧౦ ||
బ్రహ్మణోఽర్థే కృతం దివ్యం దివి యద్విశ్వకర్మణా |
విమానం పుష్పకం నామ సర్వరత్నవిభూషితమ్ || ౧౧ ||
పరేణ తపసా లేభే యత్కుబేరః పితామహత్ |
కుబేరమోజసా జిత్వా లేభే తద్రాక్షసేశ్వరః || ౧౨ ||
ఈహామృగ సమాయుక్తైః కార్తస్వరహిరణ్మయైః |
సుకృతైరాచితం స్తంభైః ప్రదీప్తమివ చ శ్రియా || ౧౩ ||
మేరుమందరసంకాశై రుల్లిఖద్భి రివాంబరమ్ |
కూటాగారై శ్శుభాకారైః సర్వతః సమలంకృతమ్ || ౧౪ ||
జ్వలనార్క ప్రతీకాశం సుకృతమ్ విశ్వకర్మణా |
హేమసోపాన సంయుక్తం చారుప్రవర వేదికమ్ || ౧౫ ||
జాలావాతాయనైర్యుక్తం కాఞ్చనైః స్పాటికైరపి |
ఇన్ద్రనీల మహానీల మణి ప్రవర వేదికమ్ || ౧౬ ||
విద్రుమేణ విచిత్రేణ మణిభిశ్చమహాఘనైః |
నిస్తులాభిశ్చ ముక్తాభిః తలేనాభి విరాజితమ్ || ౧౭ ||
చన్దనేన చ రక్తేన తపనీయనిభేన చ |
సుపుణ్యగన్ధినాయుక్తం ఆదిత్యతరుణోపమమ్ || ౧౮ ||
కూటాగారైర్వరాకారైః వివిధైః సమలంకృతమ్ |
విమానం పుష్పకం దివ్యం ఆరురోహ మహాకపిః || ౧౯ ||
తత్రస్థః స తదా గన్ధం పానభక్ష్యాన్నసంభవమ్ |
దివ్యం సమ్మూర్ఛితం జిఘ్ర ద్రూపవంత మివానలమ్ || ౨౦ ||
స గన్ధస్త్వం మహాసత్త్వం బంధుర్బంధుమివోత్తమమ్ |
ఇత ఏహీ త్యువాచే న తత్ర యత్ర స రావణః || ౨౧ ||
తత స్థాం ప్రస్థితః శాలామ్ దదర్శ మహతీం శుభామ్ |
రావణస్య మనః కాన్తాం కాన్తామివ వరస్త్రియమ్ || ౨౨ ||
మణిసోపానవికృతాం హేమజాలవిభూషితామ్ |
స్పాటికైరావృతతలాం దన్తాన్తరితరూపికామ్ || ౨౩ ||
ముక్తాభిశ్చ ప్రవాళైశ్చ రూప్యచామీకరైరపి |
విభూషితాం మణిస్తమ్భైః సుబహూస్తమ్భభూషితామ్ || ౨౪ ||
నమ్రైరృజుభిరత్యుచ్చైః సమంతాత్సువిభూషితైః |
స్తంభైః పక్షైరివాత్యుచ్చైర్దివం సంప్రస్థితామివ || ౨౫ ||
మహత్యా కుథయాస్తీర్ణాం పృథివీ లక్షణాఙ్కయా |
పృథివీమివ విస్తీర్ణం సరాష్ట్ర గృహమాలినీమ్ || ౨౬ ||
నాదితాం మత్తవిహగైః దివ్యగన్ధాదివాసితామ్ |
పరార్థ్యాస్తరణో పేతాం రక్షోధిపనిషేవితామ్ || ౨౭ ||
ధూమ్రాం అగరుధూపేన విమలాం హంసపాణ్డురామ్ |
చిత్రాం పుష్పోపహారేణ కల్మాషీ మివ సుప్రభామ్ || ౨౮ ||
మనః సంహ్లాద జననీం వర్ణస్యాపి ప్రసాదినీమ్ |
తాం శోకనాశినీం దివ్యాం శ్రియః సంజననీమివ || ౨౯ ||
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థైస్తు పఞ్చపఞ్చభిరుత్తమైః |
తర్పయామాస మాతేవ తదా రావణపాలితా || ౩౦ ||
స్వర్గోఽయం దేవలోకోఽయం ఇన్ద్రస్యేయం పురీ భవేత్ |
సిద్ధిర్వేయం పరాహిస్యా దిత్యమన్యత మారుతిః || ౩౧ ||
ప్రధ్యాయత ఇవాపస్యత్ ప్రదీప్తాం స్తత్ర కాంచనాన్ |
ధూర్తానివ మహాధూర్తై ర్దేవనేన పరాజితాన్ || ౩౨ ||
దీపానాం చ ప్రకాశేన తేజసా రావణస్య చ |
అర్చిర్భిః భూషణానాం చ ప్రదీప్తేత్యభ్య మన్యత || ౩౩ ||
తతోఽపశ్యత్కుథాఽఽసీనం నానావర్ణామ్బరస్రజమ్ |
సహేస్రం వరనారీణాం నానావేష విభూషితమ్ || ౩౪ ||
పరివృత్తఽర్థరాత్రే తు పాననిద్రావశం గతమ్ |
క్రీడిత్వోపరతం రాత్రౌ సుష్వాప బలవత్తదా || ౩౫ ||
తత్ప్రసుప్తం విరురుచే నిశ్శబ్దాన్తరభూషణమ్ |
నిశ్శబ్దహంస భ్రమరం యథా పద్మవనం మహత్ || ౩౬ ||
తాసాం సంవృతన్తాని మీలితాక్షాణి మారుతిః |
అపశ్యత్ పద్మగన్ధీని వదనాని సుయోషితామ్ || ౩౭ ||
ప్రబుద్ధానివ పద్మాని తాసాం భూత్వాక్షపాక్షయే |
పునస్సంవృతపత్త్రాణి రాత్రావివ బభుస్తదా || ౩౮ ||
ఇమాని ముఖపద్మాని నియతం మత్తషట్పదాః |
అమ్బుజానీవ పుల్లాని ప్రార్థయన్తి పునః పునః || ౩౯ ||
ఇతిచామన్యత శ్రీమాన్ ఉపపత్త్యా మహాకపిః |
మేనే హి గుణతస్తాని సమాని సలిలోద్భవైః || ౪౦ ||
సా తస్య శుశుభేశాలా తాభిః స్త్రీభి ర్విరాజితా |
శరదీవ ప్రసన్నా ద్యౌః తారాభిరభిశోభితా || ౪౧ ||
స చ తాభిః పరివృతః శుశుభే రాక్షసాధిపః |
యథా హ్యుడు పతిః శ్రీమాం స్తారాభిరభిసంవృతః || ౪౨ ||
యాశ్చ్యవన్తేఽమ్బబరాత్తారాః పుణ్యశేష సమావృతాః |
ఇమాస్తాః సంగతాః కృత్స్నా ఇతి మేనే హరిస్తదా || ౪౩ ||
తారాణామివ సువ్యక్తం మహతీనాం శుభార్చిషామ్ |
ప్రభావర్ణ ప్రసాదాశ్చ విరేజుస్తత్ర యోషితామ్ || ౪౪ ||
వ్యావృత్తగురు పీనస్రక్ప్రకీర్ణ వరభూషణాః |
పానవ్యాయమకాలేషు నిద్రాపహృతచేతసః || ౪౫ ||
వ్యావృత్త తిలకాః కాశ్చిత్ కాశ్చిదుద్భ్రాంతనూపురాః |
పార్శ్వే గళితహారాశ్చ కాశ్చిత్ పరమయోషితాః || ౪౬ ||
ముక్తాహారాఽవృతా శ్చాన్యాః కాశ్చిత్ విస్రస్తవాససః |
వ్యావిద్దరశనాదామాః కిశోర్య ఇవ వాహితాః || ౪౭ ||
సుకుణ్డలధరాశ్చాన్యా విచ్ఛిన్నమృదితస్రజః |
గజేన్ద్రమృదితాః పుల్లా లతా ఇవ మహాననే || ౪౮ ||
చన్ద్రాంశుకిరణాభాశ్చ హారాః కాసాంచిదుత్కటాః |
హంసా ఇవ బభుః సుప్తాః స్తనమధ్యేషు యోషితామ్ || ౪౯ ||
అపరాసాం చ వైఢూర్యాః కాదంబా ఇవ పక్షిణః |
హేమసూత్రాణి చాన్యాసామ్ చక్రవాక ఇవాభవన్ || ౫౦ ||
హంసకారణ్డవాకీర్ణాః చక్రవాకోపశోభితాః |
ఆపగా ఇవ తా రేజుర్జఘనైః పులినైరివ || ౫౧ ||
కిఙ్కిణీజాల సంకోశాస్తా హైమవిపులాంబుజాః |
భావగ్రాహా యశస్తీరాః సుప్తానద్య ఇవాఽఽబభుః || ౫౨ ||
మృదుష్వఙ్గేషు కాసాంచిత్ కుచాగ్రేషు చ సంస్థితాః |
బభూవుర్భూషణా నీవ శుభా భూషణరాజయః || ౫౩ ||
అంశుకాన్తాశ్చ కాసాంచిన్ ముఖమారుతకంపితాః |
ఉపర్యుపరివక్త్రాణాం వ్యాధూయన్తే పునః పునః || ౫౪ ||
తాః పతాకాఇవోద్థూతాః పత్నీనాం రుచిరప్రభాః |
నానావర్ణ సువర్ణానామ్ వక్త్రమూలేషు రేజిరే || ౫౫ ||
వవల్గుశ్చాత్ర కాసాంచిత్ కుణ్డలాని శుభార్చిషామ్ |
ముఖమారుత సంసర్గాన్ మన్దం మన్దం సుయోషితామ్ || ౫౬ ||
శర్కరఽసన గన్ధైశ్చ ప్రకృత్యా సురభిస్సుఖః |
తాసాం వదననిశ్వ్యాసః సిషేవే రావణం తదా || ౫౭ ||
రావణాననశఙ్కాశ్చ కాశ్చిత్ రావణయోషితః |
ముఖాని స్మ సపత్నీనాం ఉపాజిఘ్రన్ పునః పునః || ౫౮ ||
అత్యర్థం సక్తమనసో రావణే తా వరస్త్రియః |
అస్వతన్త్రాః సపత్నీనాం ప్రియమేవాఽఽచరం స్తదా || ౫౯ ||
బాహూన్ ఉపవిధాయాన్యాః పారిహార్యవిభూషితాన్ |
అంశుకాని చ రమ్యాణి ప్రమదాస్తత్ర శిశ్యిరే || ౬౦ ||
అన్యావక్షసి చాన్యస్యాః తస్యాః కాశ్చిత్ పునర్భుజమ్ |
అపరాత్వంక మన్యస్యాః తస్యాశ్చాప్యపరాభుజౌ || ౬౧ ||
ఊరుపార్శ్వకటీ పృష్ఠం అన్యోన్యస్య సమాశ్రితాః |
పరస్పరనివిష్టాఙ్గ్యో మదస్నేహవశానుగాః || ౬౨ ||
అన్యోన్యభుజసూత్రేణ స్త్రీమాలాగ్రథితా హి సా |
మాలేవ గ్రథితా సూత్రే శుశుభే మత్తషట్పదా || ౬౩ ||
లతానాం మాధవే మాసి పుల్లనాం వాయుసేవనాత్ |
అన్యోన్యమాలాగ్రథితం సంసక్త కుసుమోచ్చయమ్ || ౬౪ ||
వ్యతివేష్టిత సుస్కంధం అన్యోన్యభ్రమరాకులమ్ |
ఆసీద్వన మివోద్ధూతమ్ స్త్రీవనం రావణస్య తత్ || ౬౫ ||
ఉచితేష్వపి సువ్యక్తం న తాసాం యోషితాం తదా |
వివేకః శక్య ఆధాతుం భూషణాఙామ్బర స్రజామ్ || ౬౬ ||
రావణేసుఖసంవిష్టే తాః స్త్రియో వివిధ ప్రభాః |
జ్వలన్తః కాఞ్చనా దీపాః ప్రైక్షంతాఽనిమిషా ఇవ || ౬౭ ||
రాజర్షిపితృదైత్యానాం గన్ధర్వాణాం చ యోషితః |
రాక్షసానాం చ యాః కన్యాః తస్య కామవశం గతాః || ౬౮ ||
యుద్ధకామేన తాః సర్వా రావణేన హృతా స్త్రియః |
సమదా మదనేనైవ మోహితాః కాశ్చిదాగతాః || ౬౯ ||
న తత్ర కాచిత్ ప్రమదా ప్రసహ్య
వీర్యోపపన్నేన గుణేన లబ్ధా |
న చాన్యకామాపి న చాన్యపూర్వా
వినా వరార్హం జనకాత్మజాం తామ్ || ౭౦ ||
న చాకులీనా న చ హీనరూపా
నాదక్షిణా నానుపచారయుక్తా |
భార్యాఽభవత్తస్య న హీనసత్త్వా
న చాపి కాన్తస్య న కామనీయా || ౭౧ ||
బభూవ బుద్ధిస్తు హరీశ్వరస్య
యదీదృశీ రాఘవ ధర్మపత్నీ |
ఇమా యథా రాక్షసరాజ భార్యాః
సుజాతమస్యేతి హి సాధుబుద్ధేః || ౭౨ ||
పునశ్చ సోఽచింతయ దార్తరూపో
ధ్రువం విశిష్టా గుణతో హి సీతా |
అధాయ మస్యాం కృతవాన్ మహాత్మా
లఙ్కేశ్వరః కష్ట మనార్యకర్మ || ౭౩ ||
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే నవమస్సర్గః ||